İş kazası, sigortalının iş veya işle ilgili durumlarda meydana gelen kazadır. 5510 sayılı SGK Kanunu m.13'te tanımlanmıştır.
İş Kazası Sayılan Hâller (5510 m.13)
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada
- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle veya görevi sırasında
- Sigortalının işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi sırasında
- Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda
- İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişi sırasında
İşverenin Bildirim Yükümlülüğü
İşveren, iş kazasını 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmaması idari para cezası ve sorumluluğa yol açar.
İşçinin Hakları
1. SGK Tarafından Sağlanan Haklar
- Sağlık hizmetleri (tedavi, ilaç, protez)
- Geçici iş göremezlik ödeneği
- Sürekli iş göremezlik geliri (% 10+ iş gücü kaybı)
- Ölüm hâlinde hak sahiplerine ölüm geliri
- Cenaze yardımı
2. İşverene Karşı Tazminat Davaları
- Maddi tazminat: İş gücü kaybı, tedavi giderleri, kazanç kaybı
- Manevi tazminat: Acı, ızdırap, yaşam kalitesi kaybı
- Destekten yoksun kalma tazminatı (ölüm hâlinde yakınlar için)
İspat Yükü
İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini eksiksiz aldığını ispat etme yükü kendisindedir (objektif sorumluluk yaklaşımı). 6331 sayılı İSG Kanunu kapsamındaki tedbirler kontrol edilir.
Yargıtay 21. HD Yaklaşımı
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, iş kazası dosyalarında "kusur oranı"nın bilirkişi heyeti tarafından belirleneceğini, işveren-işçi-üçüncü kişi kusurlarının ayrı ayrı tespit edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. İşverenin kusursuz olması istisnaidir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Hesaplama
Maddi tazminat hesabında Aktüer bilirkişi kullanılır. Faktörler:
- İşçinin yaşı, ücreti, iş gücü kaybı oranı
- İlerleyen yıllarda artması beklenen ücret
- İskonto oranı (Faiz indirimi)
- Beklenen yaşam süresi
Görevli Mahkeme ve Süre
- Görevli: İş Mahkemesi
- Zamanaşımı: 10 yıl (TBK m.146)
İş kazası dosyaları yüksek tazminat tutarları ve teknik incelemeler içerir; iş hukuku ve tazminat avukatı ile süreci yönetin.