Kıdem tazminatı, işçinin işyerindeki çalışma süresine karşılık olarak belirli koşullarla ödenmesi gereken bir alacaktır. 4857 sayılı İş Kanunu yürürlüğe girmesine rağmen 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun m.14 hükmü halen yürürlüktedir.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları
- En az 1 yıllık kıdem (deneme süresi dahil)
- İş sözleşmesinin kanunda sayılı sebeplerle sona ermesi:
- İşveren tarafından İş K. m.25/II (ahlak ve iyi niyete aykırı haller) haricindeki sebeplerle fesih
- İşçi tarafından İş K. m.24 (haklı sebep) ile fesih
- Erkek için askerlik nedeniyle fesih
- Kadın için evlilik nedeniyle 1 yıl içinde fesih
- Emeklilik hakkı kazanma
- İşçinin ölümü (mirasçılara ödenir)
- Sigortalılık süresi 15 yıl ve 3.600 gün prim ödemiş olup yaşı dolduran işçinin emeklilik amacıyla feshi
Hesaplama Yöntemi
Her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında ödenir. Yıldan artan süreler için orantılı.
Hesaplama Formülü
Kıdem Tazminatı = (Son brüt ücret × 30) × (Çalışılan yıl + (Çalışılan ay/12) + (Çalışılan gün/365))
Tavan Uygulaması
Devlet memurları için belirlenen en yüksek emeklilik ikramiyesi tavanı uygulanır. Bu tavan her yıl güncellenir; bu üst sınırı aşan ücretlerde sadece tavan miktarı dikkate alınır.
Hesaba Dahil Edilecek Kalemler
- Asıl ücret (brüt)
- İkramiye
- Yemek bedeli (yardımı)
- Yol bedeli
- Yakacak yardımı
- Erzak yardımı
- Eğitim yardımı
- Çocuk zammı
- Düzenli prim ödemeleri
Dahil edilmeyenler: Asgari geçim indirimi, fazla çalışma ücreti, hafta tatili / genel tatil ücreti, doğum-ölüm yardımı, izin ücreti.
Yargıtay 9. HD Yaklaşımı
Yargıtay 9. HD pek çok kararda, kıdem tazminatı hesabında "giydirilmiş ücret" kavramının kullanılması gerektiğini, çıplak ücretin yetersiz olduğunu vurgulamaktadır. Ayrıca işyerinde 2 yıl ve üzeri düzenli olarak ödenen primlerin asıl ücrete eklenmesi gerektiğini benimsemiştir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Faiz
Kıdem tazminatına iş sözleşmesinin feshedildiği tarihten itibaren en yüksek mevduat faizi uygulanır.
Zamanaşımı
Kıdem tazminatı için 5 yıllık zamanaşımı süresi vardır (İş K. m.32 — son fıkra).
Hesaplama Örneği
İşçi, 5 yıl 4 ay 12 gün çalışmış, son brüt ücreti 25.000 TL, yemek-yol-prim toplamı 5.000 TL. Giydirilmiş ücret: 30.000 TL.
Kıdem = 30.000 × (5 + 4/12 + 12/365) = 30.000 × 5.366 ≈ 161.000 TL (tavan kontrolü yapılmalı)
Kıdem tazminatı hesaplamaları teknik bilirkişi gerektirebilir; iş hukuku avukatı ile haklarınızı tam alın.