Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında hak kaybı çoğu zaman esas iddianın zayıflığından değil, sıralamanın karıştırılmasından doğar. Kuruma başvurmadan açılan dava dava şartı yokluğundan reddedilebilir; başvuru yapılmış olsa bile cevabın veya cevapsızlığın hangi tarihte hukuken sonuç doğurduğu izlenmezse dava süresi sessizce tükenir. Bu rehber, bir aylık pencereye sıkışan SGK dosyalarında sıralamayı ve belge hazırlığını birlikte kurmayı ele alır.
Önce Yol Ayrımı: Hangi Uyuşmazlık Hangi Kapıya Gider
SGK ile yaşanan her sorun aynı yola tabi değildir. Hizmet tespiti, sigortalılığın başlangıcı, prim gün sayısı ve aylık bağlanması gibi talepler iş mahkemesinin görev alanına girerken; idari para cezaları ve kurumun idari nitelikteki bazı işlemleri farklı bir denetim rejimine tabidir. İşveren ile işçi arasındaki fesih kaynaklı talepler için arabuluculuk dava şartıyken, kuruma yöneltilen taleplerde önce Kuruma yazılı başvuru aranır. İlk yapılacak iş, talebin muhatabını ve buna bağlı yolu yazılı biçimde belirlemektir.
Bir Aylık Pencerenin Kritik Olduğu Yerler
İş ilişkisi kaynaklı fesihlerde, feshin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir; bu süre kaçırıldığında sonraki aşamalar anlamını yitirir. SGK tarafında ise başvuruya verilen cevabın tebliği veya mevzuatta öngörülen cevap süresinin geçmesi, dava süresini başlatan an olarak takvime işlenmelidir. Her iki durumda da başlangıç anını gösteren belge, iddianın kendisinden önce dosyalanmalıdır.
Delil Eksikliğinin En Sık Görüldüğü Üç Nokta
- Fiilî çalışmanın belgelenmemesi: hizmet tespitinde bordro kadar işyeri kayıtları, sevk irsaliyeleri, giriş çıkış kayıtları ve aynı dönemde bildirimi yapılmış tanıkların kimlikleri önem taşır.
- Meslek hastalığı ve iş kazasında zincirin kopması: olay bildirimi, hastane ilk başvuru kaydı, iş güvenliği mevzuatı kapsamındaki risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtları birlikte istenmelidir.
- Ücretin gerçek tutarının ispatsız kalması: banka kayıtları ile bordro arasındaki fark, ödeme açıklamaları ve meslek kuruluşu ücret araştırmasıyla desteklenmediğinde talep asgari düzeye çekilebilir.
Başvuru ve Dava Metninin Uyumu
Kuruma yapılan başvuruda hiç dile getirilmeyen bir talebin dava aşamasında ilk kez ileri sürülmesi, dosyanın tartışma zeminini bozar. Başvuru dilekçesi bu nedenle dava dilekçesinin taslağı gibi kurulmalı; dönemler, tutarlar ve talep kalemleri sayısallaştırılmalıdır. Belirsiz alacak niteliğindeki taleplerde ise hesap yönteminin baştan tutarlı seçilmesi, ıslah ve faiz başlangıcı bakımından sonuç doğurur.
Kontrol Listesi
- Muhatap ve yol belirlendi mi?
- Süreyi başlatan belge dosyalandı mı?
- Dönem bazlı belge matrisi çıkarıldı mı?
- Tanık listesi aynı dönem bildirimleriyle doğrulandı mı?
- Talep kalemleri sayısal olarak yazıldı mı?
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Sigortalılık türü, çalışma dönemi ve işyerinin tescil durumu sonucu değiştirebileceğinden, kendi dosyanız için ayrıntılı bir hukuki inceleme yaptırmanız önerilir.