İş hukukunda arabuluculuğun dava şartı olması, uygulamada her uyuşmazlığın önce arabulucuya gitmesi gerektiği gibi bir yanlış alışkanlık doğurdu. Oysa sosyal güvenlik ekseninde açılan bazı davalar bu kapsamın dışındadır. Kapsamın yanlış okunması iki yönlü zarar üretir: gereksiz arabuluculukta geçen haftalar veya dava şartı eksikliğinden usulden ret.
Kapsamı Ayıran Temel Ölçüt
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, kanuna veya bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ile işe iade taleplerinde arabuluculuğu dava şartı olarak düzenler. Buradaki taraf ilişkisi işçi ile işveren arasındadır. Kurumun taraf olduğu ve kamusal bir statünün tespitine yönelen uyuşmazlıklar ise farklı bir mantığa tabidir; hizmet tespiti gibi taleplerde Kurumun davada yer alması gerekir ve bu tür uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamında değerlendirilmez.
Sık Karşılaşılan Dosya Tipleri
- Sigortasız veya eksik gün çalışmasının tespiti: kurumsal tarafın yer aldığı, tespite yönelik dava.
- Prime esas kazancın düşük bildirilmesi: ücret ispatı ve bordro incelemesi ön plandadır.
- İş kazası ve meslek hastalığı kaynaklı tazminat talepleri: maddi ve manevi tazminat istemleri bakımından kapsam dışı değerlendirmesi ayrıca yapılmalıdır.
- Kurum işlemine itiraz: idari başvuru ve süre rejimi ayrıca izlenmelidir.
Arabuluculuk Masasında Kaybedilen Haklar
Anlaşma tutanağı, işçilik alacakları bakımından kesin sonuç doğuran güçlü bir belgedir. Bu yüzden metnin kapsamı cümle cümle okunmalıdır. Genel ve sınırsız ifadelerle düzenlenen bir anlaşma metni, tarafların o an konuşmadığı kalemleri de kapsıyormuş gibi yorumlanabilir. Buna karşılık sigortalılık statüsü ve prim bildirimi gibi kamusal nitelikli konular, tarafların serbestçe tasarruf edebileceği alanlar değildir; bu ayrım metne açıkça yansıtılmalıdır.
Delil Hazırlığı: Tespit Davasının Belkemiği
- İşyeri kayıtları, giriş çıkış logları, servis ve yemek listeleri.
- Aynı dönemde aynı işyerinde çalışan ve bordroda görünen tanıklar.
- Banka hesap hareketlerinde düzenli ödeme izleri.
- Kurum kayıtlarının ve işyeri sicil dosyasının celbi talebi.
Karar Anı: Anlaşmak mı, Yargılamak mı
Alacak kalemleri bakımından hızlı ve tahsil edilebilir bir anlaşma çoğu zaman rasyoneldir. Ancak emeklilik hesabını etkileyen hizmet süresi tartışmalarında acele edilen bir mutabakat, yıllar sonra ortaya çıkan bir kayba dönüşebilir. Bu nedenle alacak boyutuyla statü boyutu aynı masada ele alınırken ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma biçiminiz, işverenin kayıt düzeni ve talebinizin niteliği kapsam değerlendirmesini değiştirebileceğinden, başvuru yolunu seçmeden önce bir hukukçudan görüş almanız yerinde olur.