Fazla çalışma alacağı, iş hukuku dosyalarının en çok tartışılan kalemidir; çünkü çalışmanın yapıldığı kayıt altında değil, çoğu zaman fiili düzen içinde kalır. 4857 ve 7036 sayılı Kanunlar ile 5510 ve 6331 sayılı düzenlemeler bir arada okunduğunda, aynı olgunun hem işçilik alacağı hem sigortalılık hem de iş sağlığı boyutu ortaya çıkar. Bu boyutların hangi usule tabi olduğu ayırt edilmeden yürütülen süreçlerde, hazır delil bulunmasına rağmen dosya usul nedeniyle kaybedilebilir.
Hangi Talep Hangi Usule Tabi?
İşçi ile işveren arasındaki alacak talepleri için arabuluculuk dava şartıdır ve son tutanak olmadan açılan dava usulden sonuçlanır. Buna karşılık sigortalı hizmetin tespitine ilişkin talepler bu kapsamda değerlendirilmez ve bu davalarda Kuruma ihbar zorunludur. Aynı olayda hem alacak hem hizmet tespiti isteniyorsa, iki talebin usul rejimi farklı olduğundan dosyalar ayrı planlanmalıdır. Bu ayrımın atlanması, en sık rastlanan usule aykırı işlem biçimidir.
Fazla Mesai Delillerinin Sıralaması
- İşyeri giriş çıkış ve personel devam kontrol sistemi kayıtları talep edilir.
- Puantaj cetvelleri ve varsa vardiya çizelgeleri istenir.
- Banka hesap hareketlerinde fazla çalışma ödemesi görünüp görünmediği incelenir.
- İş e-postaları, kurumsal mesajlaşma kayıtları ve araç takip verileri değerlendirilir.
- Aynı dönemde çalışan tanıklar, çalıştıkları birim ve dönem belirtilerek bildirilir.
İmzalı Bordronun Aşılması
Fazla çalışma tahakkuku içeren ve işçi tarafından imzalanmış bir bordro, aksi yazılı delille kanıtlanmadıkça bağlayıcı kabul edilir. Bu nedenle bordroda görünen dönemler ile iddia edilen dönemler ayrı ayrı ele alınmalıdır. Bordronun ihtirazi kayıtla imzalanmış olması ya da bordroda görünen tutarın hesaba yatan tutarla uyuşmaması, tabloyu değiştiren somut verilerdir. Ödemenin banka üzerinden yapıldığı hallerde ekstre ile bordronun satır satır karşılaştırılması, çoğu dosyada tek başına sonuç doğurur.
Tanık Beyanının Sınırları
- Tanığın, iddia edilen dönemde ve aynı birimde çalışmış olması
- Beyanın hangi yıllara ve hangi çalışma düzenine ilişkin olduğunun netleştirilmesi
- Karşılıklı tanıklık ilişkisinin dosyada açıklanması
- Yıllık izin, rapor ve tatil dönemlerinin hesaptan düşülmesi
- Süreklilik göstermeyen çalışmalarda hakkaniyet indirimi ihtimalinin öngörülmesi
Kurum Kayıtlarıyla Uyum
Fazla çalışma iddiası, Kuruma bildirilen gün sayısı ve kazanç tutarıyla çelişmemelidir. Bildirilen kazancın düşük gösterildiği hallerde, alacak hesabının hangi ücret üzerinden yapılacağı ayrı bir tartışma doğurur ve bu tartışma için işyeri kayıtları, meslek odası ücret araştırması ve emsal ücret bilgisi birlikte sunulmalıdır. Kurum kayıtları ile dosyadaki iddia arasındaki fark açıklanmadığında, hesap raporu çoğunlukla düşük ücret esas alınarak düzenlenir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; işyerinin çalışma düzeni, sektör uygulaması ve kayıt altyapısı sonucu değiştirebilir. Arabuluculuk aşamasına girmeden önce delil listenizi hukuki destekle birlikte oluşturmanız, sonraki aşamalarda geri dönülemez kayıpları önler.