Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının kaderini çoğu zaman hukuki yorum değil, ispat belirler. Hizmet süresinin eksik bildirildiği, ücretin gerçek tutarının kayda geçirilmediği ya da bir olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağının tartışıldığı dosyalarda taraflar aynı olayı anlatır; farkı, o olayı belgeleyen zincirin bütünlüğü yaratır. Bu rehber 5510 ve 7036 çerçevesinde, kurum aşamasından mahkemeye uzanan ispat planını ele alır.
Kurum Aşaması Boşa Geçirilmemeli
Dava öncesinde Kuruma yapılan başvuru yalnızca bir formalite değildir; oluşturduğu evrak sonradan delil değeri taşır. Bu aşamada:
- Talep dilekçesinin konusu tek bir istemle sınırlandırılmalı, kayıt numarası saklanmalıdır.
- Kurum kayıtlarının (hizmet dökümü, işyeri sicil bilgileri, bildirge örnekleri) resmî örnekleri istenmelidir.
- İdari para cezalarına karşı öngörülen kurum içi itiraz yolu süresinde işletilmelidir.
- Verilen cevabın tebliğ tarihi, sonraki adımın süresini belirlediği için ayrıca kayda alınmalıdır.
Hizmet Tespitinde Delil Hiyerarşisi
Fiilî çalışmanın ispatında deliller eşit ağırlıkta değildir. Öncelik, tarafların iradesinden bağımsız olarak oluşmuş kayıtlardadır:
- İşyerine ait resmî kayıtlar, ücret bordroları ve banka üzerinden yapılan ödemeler.
- Vergi dairesi, meslek odası ve varsa 6331 kapsamında tutulan iş sağlığı ve güvenliği kayıtları.
- Aynı dönemde aynı işyerinde çalışan ve bordroda görünen kişilerin tanıklığı.
- Yalnızca son sırada, olaya dışarıdan tanık olan kişilerin beyanları.
Bordro tanığı bulunamadığında, komşu işyeri çalışanlarının beyanı gündeme gelir; ancak bu beyanların hangi dönemi kapsadığı net biçimde ortaya konmalıdır.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Dosyalarının Farkı
Bu dosyalarda olay anına ait kayıtların ilk günlerde toplanması belirleyicidir: kolluk tutanağı, acil servis kaydı, işyeri kaza bildirimi ve varsa kamera görüntüleri. 7036 sayılı Kanun, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat istemleri ile bunlara ilişkin rücu davalarını arabuluculuk dava şartının dışında tutmuştur; buna karşılık 4857 kapsamındaki pek çok işçilik alacağı için arabuluculuk zorunlu ilk adımdır. Bu ayrım gözden kaçtığında dosya usulden reddedilebilir.
Bilirkişi Aşamasına Hazırlık
Hesap raporunun sağlıklı olması, dosyaya sunulan verinin düzenine bağlıdır. Ücret, ek ödeme, fazla çalışma ve prim kalemleri ayrı ayrı tablolaştırılmadığında rapor eksik veri üzerinden kurulur ve itiraz dilekçesiyle düzeltmek çok daha zor olur.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; çalışma biçimi, işyerinin kayıt düzeni ve olayın tarihi sonucu doğrudan etkiler. Dosyanızın ayrıntısına göre hukuki destek alınması yerinde olur.