SGK ile yaşanan uyuşmazlıklarda dava kapısı, işveren uyuşmazlıklarından farklı bir eşikten geçilerek açılır. 7036 sayılı Kanun, Kuruma karşı açılacak davalarda önce Kuruma başvurulmuş olmasını arar. Bu basamak atlandığında dava, iddianın haklılığı hiç tartışılmadan usulden reddedilir ve prim ile hizmet kayıtlarına ilişkin zaman kaybı doğar.
Arabuluculuk Her Uyuşmazlıkta Zorunlu Değildir
İşçi-işveren uyuşmazlıklarında dava şartı olan arabuluculuk, SGK'nın taraf olduğu her uyuşmazlıkta aynı biçimde uygulanmaz. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu talepleri bakımından kanun ayrık düzenleme getirmiştir. Bu nedenle dosyanın niteliği belirlenmeden yapılan arabuluculuk başvurusu gereksiz gecikme, atlanan başvuru ise dava şartı eksikliği doğurabilir. İlk adım, uyuşmazlığın hangi kategoriye girdiğinin netleştirilmesidir.
Kuruma Başvuru: Şekil ve İspat
Kuruma yapılan başvurunun kayda girdiğini gösteren evrak numarası, dava dilekçesinin eki olmalıdır. Elden verilen dilekçelerde havale kaydı, elektronik başvurularda sistem çıktısı saklanmalıdır. Kurumun belirli sürede cevap vermemesi de bir sonuç doğurur; bu nedenle başvuru tarihinden itibaren geçen süre takvime işlenmelidir. Başvuruda hangi hizmet döneminin, hangi işyeri sicil numarası üzerinden talep edildiği açıkça yazılmazsa, verilen cevap davadaki talebi karşılamaz.
Hizmet Tespitinde İspat Sırası
Hizmet tespiti davalarında ispat, resmî kayıtlardan başlayarak tanık beyanına doğru ilerler. Salt tanık anlatımına dayanan dosyalar zayıf kalır. Dayanak olabilecek belgeler şunlardır:
- İşyeri sicil kaydı, dönem bordroları ve muhtasar beyanname bilgileri
- Banka hesabına yapılan düzenli ödemeler ve ödeme açıklamaları
- İşyeri giriş kartı, vardiya çizelgesi ve servis listeleri
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği eğitim ile muayene kayıtları
- Aynı dönemde aynı işyerinde çalışan ve bordroda görünen tanıklar
İdari Para Cezası ve Prim Borcuna İtiraz
Kurumun uyguladığı idari para cezaları ve prim tahakkuklarına karşı önce Kurum bünyesindeki itiraz mekanizması işletilir. Bu aşama tamamlanmadan doğrudan mahkemeye gidilmesi, merci yönünden sorun doğurur. İtiraz sonucunun tebliğ tarihi, dava süresinin başlangıcı olarak ayrıca kaydedilmelidir. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki tahakkukların dayanağı olan denetim raporu, itiraz dilekçesi verilmeden önce mutlaka temin edilmelidir.
Görevli Mahkeme
SGK uyuşmazlıklarında görevli mahkeme iş mahkemesidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Yetki bakımından ise davalının yerleşim yeri ile işin görüldüğü yer mahkemeleri gündeme gelir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; sigortalılık statüsü, çalışma dönemi ve belge düzeni sonucu değiştirebilir. Kuruma başvuru öncesinde bir iş hukuku avukatıyla görüşülmesi, sonraki aşamalarda telafisi zor hataları önler.