İş ilişkisinden doğan uyuşmazlıkların büyük bölümü tek bir soruda düğümlenir: hizmet süresi gerçekte ne kadardır? Kıdem tazminatı hesabı, ihbar süresi ve yıllık izin alacağı bu sürenin üzerine kurulur. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki kayıtlar ile 4857 sayılı Kanun kapsamındaki fiilî çalışma her zaman örtüşmediğinde, dosya iki ayrı hat üzerinde yürümek zorunda kalır.
Hangi Talep Hangi Kapıdan Gider?
- İşverene yöneltilen alacak talepleri bakımından, iş mahkemesine gitmeden önce arabuluculuk basamağı dava şartı olarak öngörülmüştür.
- Kuruma yöneltilen prim, tescil veya idari para cezası uyuşmazlıklarında önce kurumun ilgili birimine itiraz edilmesi, ardından süresinde dava açılması beklenir.
- Hizmet tespiti talebi ise kuruma da yöneltilen özel nitelikte bir davadır ve işveren alacaklarıyla aynı usule tabi değildir.
Bu ayrımın gözden kaçması, arabuluculuk basamağının gereksiz yere işletilmesine veya tersine, zorunlu olduğu hâlde atlanmasına yol açar. Her iki hâl de zaman kaybıdır.
Kıdem Hesabını Belirleyen Kayıtlar
Hesabın temeli, giriş ve çıkış tarihleri ile giydirilmiş ücretin doğru tespitidir. Uygulamada ücretin bir kısmının elden ödendiği iddiası sıkça gündeme gelir; bu iddia yalnızca sözle değil, banka hareketleri, ödeme dönemlerindeki düzenlilik ve emsal ücret araştırmasıyla desteklendiğinde değer kazanır. Yol ve yemek gibi düzenli sağlanan menfaatlerin hesaba katılıp katılmayacağı ise ayrıca gösterilmelidir. Ayrıca 6331 sayılı Kanun kapsamındaki kayıtlar, işyerindeki fiilî çalışmanın varlığını destekleyen yan delil olarak kullanılabilir.
Kayıt ile Gerçek Çalışma Uyuşmadığında
- Kurum hizmet dökümü ve işyeri sicil bilgileri temin edilir.
- Bordro, puantaj ve giriş-çıkış kayıtları arasındaki farklar tablolanır.
- Aynı dönemde çalışan tanıkların hangi belgeye karşılık geldiği belirlenir.
- Aralıklı çalışma varsa her dönem ayrı ayrı değerlendirilir.
- İhbar ve fesih yazışmaları, fesih tarihini kesinleştirmek üzere dosyaya eklenir.
Zamanı Yönetmek
Fesih tarihi yalnızca hesabın değil, sürelerin de başlangıcıdır. Alacak kalemleri için farklı süreler öngörülmüş olabileceğinden, tek bir son gün varsayımıyla hareket etmek risklidir. Kuruma yapılan itirazlarda ise cevap beklenirken dava süresinin işlemeye devam edip etmediği ayrıca kontrol edilmelidir.
Buradaki anlatım genel çerçeve sunar; işyerinin niteliği, çalışma biçimi ve fesih sebebi hesabı önemli ölçüde değiştirir. Hizmet süresine ilişkin bir tereddüdünüz varsa, kurum dökümünüzle birlikte hukuki değerlendirme almanız isabetli olur.