Kişisel verilerin açık rıza olmaksızın işlendiği hallerde ilgili kişinin elindeki en etkili araç, doğru sırayla işletilen bir başvuru zinciridir. KVKK ve 6698 sayılı Kanun bu zinciri iki aşamalı kurgulamıştır; 5651 sayılı Kanun ise içeriğin yayınlandığı hallerde tamamlayıcı bir yol sunar. Aşağıda bu takvim ve gecikmenin doğurduğu sonuçlar ele alınıyor.
Açık Rıza Ne Zaman Geçerli Sayılmaz
Açık rızanın geçerli olabilmesi için belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanması gerekir. Uygulamada en sık rastlanan geçersizlik halleri şunlardır: hizmetin sunulmasının rızaya bağlanması, tek bir kutucukla birden fazla amaç için rıza alınması, aydınlatma metniyle rıza beyanının aynı belgede birleştirilmesi ve rızanın geri alınmasını fiilen imkânsız kılan arayüzler. Ayrıca birçok işleme faaliyeti zaten kanunda sayılan diğer şartlara dayanabileceğinden, veri sorumlusunun gereksiz yere rıza alması da başlı başına bir hukuka aykırılık tartışması doğurur.
Zorunlu İlk Adım: Veri Sorumlusuna Başvuru
Kurula doğrudan şikâyet edilemez; önce veri sorumlusuna başvurulması zorunludur. Başvuru yazılı olarak veya Kurulun belirlediği yöntemlerle yapılır ve veri sorumlusu talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırır. Başvuru dilekçesinde talebin ne olduğu açıkça belirtilmelidir: verinin silinmesi mi, aktarıldığı üçüncü kişilere bildirim mi, işlemenin durdurulması mı istenmektedir. Muğlak yazılan başvurular, cevabın da muğlak olmasına ve şikâyet aşamasında delil değeri taşımamasına yol açar.
Kurula Şikâyetin Zaman Penceresi
Başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya süresinde hiç cevap verilmemesi halinde Kurula şikâyet yolu açılır. Bu şikâyet, cevabın öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde yapılmalıdır. Buradaki iki süre birbirini sınırlar; veri sorumlusunun geç cevabı beklenirken altmış günlük dış sınırın dolması, en sık görülen hak kaybıdır.
Cevabın Geç Tebliği ve Kayıt Düzeni
Veri sorumlusunun cevabını iadeli taahhütlü postayla ya da elektronik yolla göndermesi halinde, evrakın ulaşma tarihi süre hesabını doğrudan etkiler. Bu nedenle başvuru dilekçesinde tebligata elverişli adresin yanında elektronik posta adresinin de bildirilmesi, başvuru tarihinin gönderim kaydıyla belgelenmesi ve otuzuncu gün ile altmışıncı gün için önceden hatırlatma konulması önerilir. Gecikmiş bir cevap, sırf gecikmiş olduğu için şikâyet hakkını yeniden başlatmaz.
Son Değerlendirme
Bu içerik yol gösterici bir özettir. Veri işleme faaliyetinin dayandığı hukuki sebep ve verinin özel nitelikli olup olmadığı sonucu değiştirebileceğinden, şikâyet dilekçesi hazırlanmadan önce dosyanın uzmanla birlikte gözden geçirilmesinde yarar vardır.