KVKK bakımından aydınlatma yükümlülüğü, veri işleme faaliyetinin başladığı anda yerine getirilmesi gereken bir yükümlülüktür. İhlal iddiasında bulunan ilgili kişinin karşısına ilk olarak usul sorusu çıkar: Kurula mı, mahkemeye mi? 6698 bu iki yolu birbirine bağlamış, aralarına da sıkı süreler yerleştirmiştir.
Önce Veri Sorumlusuna Başvuru
İlgili kişinin doğrudan Kurula şikâyette bulunması mümkün değildir; önce veri sorumlusuna başvurulması, bu başvurunun reddedilmesi veya süresinde cevap verilmemesi beklenir. Başvurunun yazılı olarak ya da Kurulun belirlediği diğer yöntemlerle yapılması ve içeriğinde talebin açıkça belirtilmesi gerekir. Bu aşamanın atlanması, şikâyetin esasa girilmeden sonuçlanmasına yol açar.
Şikâyet Süresi ve Kurul Kararının Denetimi
Veri sorumlusunun cevabının öğrenildiği tarihten itibaren işleyen süre ile başvuru tarihinden itibaren işleyen azami süre birlikte hesaplanır; ikisinden biri dolduğunda şikâyet yolu kapanır. Kurul tarafından verilen kararlar idari nitelikte olduğundan, bu kararlara karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır. Buna karşılık kişilik hakkı ihlaline dayalı tazminat talepleri adli yargıda görülür. İki yolun aynı olaydan doğması, aynı mahkemede görüleceği anlamına gelmez.
İspat Yükü Kimde?
Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğini ispat yükü veri sorumlusundadır. Bu, ilgili kişi bakımından avantaj gibi görünse de, hangi veri işleme faaliyetinin ne zaman gerçekleştiğinin ortaya konması yine başvurucudan beklenir. Belirsiz bir tarih aralığına dayanan başvurular, veri sorumlusunun genel içerikli cevabıyla karşılanır ve dosya ilerlemez.
- Verinin hangi kanaldan toplandığını gösteren kayıt, form veya ekran görüntüsü
- Aydınlatma metninin gösterildiği ileri sürülüyorsa metnin o tarihteki hâli
- Açık rızanın ayrıca alınıp alınmadığına ilişkin kayıt
- Veri sorumlusuna yapılan başvurunun tebliğ edildiğini gösteren belge
- Verilen cevabın tarihini kesin olarak gösteren yazışma
5651 ile Kesişen Alanlar
İçerik internet üzerinde yayımlanmışsa, kişisel verinin kaldırılması talebi ile içeriğe erişimin engellenmesi talebi farklı mekanizmalara dayanır. Birincisi veri sorumlusuna ve Kurula, ikincisi sulh ceza hâkimliğine yöneltilir. Talebin niteliği baştan belirlenmezse, doğru merci geç bulunduğu için süre kaybı yaşanır.
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır; veri işleme faaliyetinin türü, hukuki sebebi ve başvurunun yapıldığı tarih izlenecek yolu doğrudan etkiler. Şikâyet ve dava süreleri kısa olduğundan, başvuru metnini hazırlamadan önce hukuki görüş almanız uygun olacaktır.