Kişisel verilerin işlenmesinde ilgili kişiye kimin, hangi veriyi, hangi amaçla ve hangi hukuki sebebe dayanarak işlediğinin açıklanması gerekir. Aydınlatma yükümlülüğü bu açıklamanın adıdır ve rızadan bağımsız olarak her hâlde yerine getirilmelidir. Yükümlülük ihlal edildiğinde izlenecek yol tek adımlı değildir; sıralamayı atlayan başvurular şekil yönünden sonuçsuz kalır. Aşağıda KVKK, 6698 sayılı Kanun ve 5651 sayılı Kanun ekseninde başvuru sırası, merci ve delil saklama ele alınmaktadır.
Aydınlatma ile Açık Rıza Karıştırılmamalıdır
Aydınlatma bir bilgilendirme edimidir; açık rıza ise işlemenin hukuki sebeplerinden yalnızca biridir. Veri sorumlusu, işleme başka bir hukuki sebebe dayansa dahi aydınlatma yapmakla yükümlüdür. Metnin genel ve soyut olması, hangi verinin hangi amaçla işlendiğinin anlaşılamaması ya da rıza metniyle iç içe geçirilerek tek onay kutusuna bağlanması, uygulamada en sık karşılaşılan eksikliklerdir.
Önce Veri Sorumlusu, Sonra Kurul
İlgili kişi doğrudan Kurula şikâyette bulunamaz; önce veri sorumlusuna başvurması gerekir. Veri sorumlusunun talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırması beklenir. Talep reddedilir, verilen cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap verilmezse; cevabı öğrenme tarihinden itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyet yoluna gidilir. Bu sıra atlandığında şikâyet incelenmeksizin reddedilir ve süreler yeniden kurulamaz.
Kurul Kararından Sonra Hangi Mahkeme?
Kurul kararları idari nitelikte olduğundan, bunlara karşı idari yargıda iptal davası açılır. Veri ihlalinden doğan maddi ve manevi tazminat talepleri ise adli yargıda, genel hükümlere göre ileri sürülür. İçeriğin yayından çıkarılması isteniyorsa 5651 sayılı Kanun kapsamındaki sulh ceza hakimliği yolu ayrıca işletilir. Bir olay bu üç mecrayı aynı anda ilgilendirebilir; talepleri tek dilekçede toplamak yerine ayrıştırmak gerekir.
Başvuruyu Ayakta Tutan Kayıtlar
Şikâyetin esasına girilebilmesi, önceki adımların belgelenmesine bağlıdır. Saklanması gereken kayıtlar şunlardır:
- Veri sorumlusuna yapılan başvurunun tarihini gösteren gönderim belgesi
- Verilen cevap veya cevapsız kalındığını gösteren kayıt
- Aydınlatma metninin ihlal anındaki hâlinin zaman damgalı görüntüsü
- Verinin nerede ve nasıl işlendiğini gösteren yazışma, çerez bildirimi ya da form örneği
- Zarar iddiası varsa bunu somutlaştıran belgeler
Kapanış
Buradaki açıklamalar genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; verinin türü, veri sorumlusunun kimliği ve başvuru tarihleri sonucu değiştirir. Aydınlatma yükümlülüğünün ihlal edildiğini düşünen kişilerin, başvuru süreleri işlemeye başlamışken hukuki değerlendirme alması uygun olur.