Boşanma dosyalarında ilk duruşmadan önce kaybedilen zamanın büyük bölümü, davanın yanlış yerde açılmasından kaynaklanır. TMK ve 4787 sayılı düzenleme çerçevesinde görevli mahkeme aile mahkemesidir; asıl tartışma yetki üzerinde çıkar. Bu rehber, yetkili mahkemenin belirlenmesini ve dava süresi kavramının iki ayrı anlamını ele alıyor.
Yerleşim Yeri mi, Son Ortak Konut mu?
Boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde ya da eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir. Bu iki seçenek davacıya bırakılmıştır; ancak seçim keyfi değildir, dayanağının belgeyle gösterilmesi gerekir. Adres kayıt sistemi kaydı ile fiili oturma yeri farklıysa, tartışma bu noktada yoğunlaşır. Kira sözleşmesi, abonelik kayıtları, çocukların okul kaydı ve iş yeri adresi bu belirlemede kullanılan pratik dayanaklardır.
Yetki İtirazının Zamanı
Yetki itirazı, HMK usulü gereği ilk itirazlar arasında ve cevap dilekçesiyle birlikte ileri sürülmelidir. Süresinde yapılmayan itiraz sonuç doğurmaz ve mahkeme yetkili hâle gelir. Davalı taraf açısından buradaki gecikme, yıllarca sürecek bir yargılamanın başka bir şehirde geçmesi anlamına gelir. Davacı taraf açısından ise yetkisizlik kararı, dosyanın gönderilmesi için ayrıca başvuru yapılmasını gerektirir; bu başvuru için tanınan süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılabilir.
Dava Süresi Kavramının İki Anlamı
- Dava açma süresi: Bazı boşanma sebepleri süreye bağlıdır. Örneğin belirli mutlak boşanma sebeplerinde, sebebin öğrenilmesinden itibaren işleyen ve her hâlde belirli bir süre sonunda sona eren hak düşürücü süreler öngörülmüştür. Bu sürelerin geçmesi hâlinde o sebebe dayanılamaz, ancak başka bir sebebe dayanmak mümkün olabilir.
- Yargılamanın süresi: Dosyanın çekişmeli mi anlaşmalı mı yürüdüğü, delil durumu ve bilirkişi ihtiyacı bu süreyi belirler. Anlaşmalı boşanmada protokolün eksiksiz hazırlanması, süreyi kısaltan en somut etkendir.
Yurt Dışı Unsuru Bulunan Dosyalar
- Eşlerden birinin yurt dışında yaşaması hâlinde tebligat süresi baştan hesaba katılır.
- Yabancı mahkeme kararı varsa tanıma ve tenfiz yolunun ayrı bir dava olduğu unutulmamalıdır.
- Yurt dışı adresine yapılacak tebligatın gecikmesi, duruşma takvimini uzatan başlıca sebeptir.
Kapanış
Yetki seçimi ve süre hesabı, boşanma dosyasının en teknik ama en belirleyici kısmıdır. Buradaki bilgiler genel niteliktedir; dayanılacak boşanma sebebi ve eşlerin adres geçmişi sonucu doğrudan etkilediğinden, dilekçe hazırlanmadan önce hukuki değerlendirme alınması tavsiye edilir.