Boşanma dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğunlukla iddianın gücü değil, iddiayı destekleyen delilin usulüne uygun sunulup sunulmadığıdır. TMK'nın aradığı sebeplerin her biri farklı bir vakıayı ispat etmeyi gerektirir; HMK ise bu delillerin ne zaman ve nasıl bildirileceğini sıkı kurallara bağlar. Delil doğru olsa bile zamanında bildirilmediğinde dosyada değerlendirilmez.
Hangi vakıa neyle ispatlanır?
Ekonomik şiddet iddiası banka kayıtları ve ortak harcama belgeleriyle, terk iddiası ihtar ve adres kayıtlarıyla, güven sarsıcı davranış ise tanık beyanı ve yazışmalarla desteklenir. Her iddianın karşılığı olan belge türü ayrı bir başlıkta toplanmalı; tek bir yığın hâlinde sunulan ekler, hâkimin hangi vakıayı hangi delille bağdaştıracağını belirsiz bırakır.
Hukuka aykırı delil tuzağı
Eşin telefonuna izinsiz erişilerek elde edilen mesajlar, gizlice yerleştirilen kayıt cihazlarıyla alınan ses kayıtları veya üçüncü kişilerden hukuka aykırı yolla temin edilen belgeler dosyaya sunulduğunda hem hükme esas alınmaz hem de sunan taraf aleyhine ayrı bir hukuki sorumluluk doğurabilir. Kendi kullanımındaki cihazda bulunan, tarafı olduğunuz yazışmalar ile üçüncü kişinin özel alanına müdahale ederek elde edilen kayıtlar arasındaki fark bu noktada belirleyicidir.
Tanık listesi ve ön inceleme takvimi
- Tanıklar dilekçeler aşamasında bildirilir; sonraki genişletme sınırlıdır.
- Her tanığın hangi vakıayı bileceği ayrıca belirtilmelidir.
- Ön inceleme duruşmasında delil listesi kesinleşir.
- Bilirkişi veya uzman görüşü gerekiyorsa talebi geciktirmemek gerekir.
- Karşı tarafın delillerine karşı beyan süresi takvimde ayrıca işaretlenmelidir.
Özel sebeplerde hak düşürücü süre
Zina, hayata kast ve benzeri özel boşanma sebeplerinde dava hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Ayrıca affeden tarafın dava hakkı bulunmaz. Bu nedenle olayın öğrenildiği tarih ile dava tarihi arasındaki dönemde yapılan yazışmalar, birlikte yaşamaya devam edilip edilmediği ve barışma girişimleri dosyanın kaderini doğrudan etkiler.
Ekonomik taleplerin ayrı delil düzeni
Nafaka, tazminat ve mal rejiminden doğan alacaklar boşanma sebebinden bağımsız biçimde ispatlanır. Gelir belgeleri, tapu ve araç kayıtları, kredi sözleşmeleri ve sosyal güvenlik kayıtları erken toplanmalıdır. Aile mahkemelerinin kuruluşunu düzenleyen 4787 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülen bu dosyalarda, çocuğun üstün yararına ilişkin talepler için sosyal inceleme raporunun zamanında istenmesi de önem taşır.
Her ailenin dosyası kendine özgüdür; burada anlatılanlar genel bir çerçeve sunar. Delil sunmadan önce elinizdeki materyalin hukuka uygun yolla elde edilip edilmediğini bir hukukçuyla değerlendirmeniz önerilir.