Anlaşmalı boşanmada tarafların üzerinde en az durduğu, buna karşılık yıllar sonra en çok uyuşmazlık çıkaran başlık nafakadır. Hakim protokolü onayladıktan sonra metin bir mahkeme kararı gücü kazanır; bu nedenle belirsiz yazılmış her cümle sonradan yeni bir dava demektir. TMK ve HMK ile aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin mevzuat çerçevesinde protokolün nasıl kurulacağını ele alıyoruz.
Nafaka Türlerinin Ayrı Ayrı Yazılması
Protokolde tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası birbirine karıştırılmamalıdır. Tedbir nafakası yargılama sürerken, iştirak nafakası çocuk için, yoksulluk nafakası ise boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş için söz konusudur. Tek bir aylık ödeme kalemi yazıldığında, çocuk ergin olduğunda bu tutarın ne olacağı tartışmalı hale gelir. Her kalemin muhatabı, başlangıç tarihi ve ödeme günü ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Artış Kuralının Ölçülebilir Kurulması
- Artışın hangi endekse bağlandığı ve her yıl hangi tarihte uygulanacağı
- Ödemenin yapılacağı banka hesabı ve gecikme halinde uygulanacak sonuç
- Eğitim, sağlık gibi olağanüstü giderlerin nafakaya dahil olup olmadığı
- Çocuğun eğitimi devam ettiğinde ödemenin akıbeti
Kişisel İlişki ve Velayetin Metne Yansıması
Kişisel ilişki düzenlenirken tatil dönemleri, dini bayramlar ve doğum günleri gibi özel günlerin ayrıca yazılması gerekir. Teslim ve iade yeri belirtilmediğinde icra aşamasında uygulanamayan bir hüküm ortaya çıkar. Velayet konusunda hakim, tarafların anlaşmasıyla bağlı değildir; çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa protokolde değişiklik isteyebilir. Bu nedenle protokol, hakimin müdahale edebileceği bir taslak olarak hazırlanmalıdır.
Gözden Kaçan Hak Düşürücü Süreler
Anlaşmalı boşanmanın kabul edilebilmesi için evliliğin kanunda öngörülen bir yıllık süreyi doldurmuş olması gerekir; bu şart sağlanmadan açılan dava çekişmeli usule döner. Zina ve hayata kast gibi özel boşanma sebeplerine dayanılacaksa öğrenmeden itibaren altı ay ve her halde beş yıllık süreler içinde dava açılmalıdır. Boşanmadan doğan maddi ve manevi tazminat ile nafaka talepleri, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmezse zamanaşımına uğrar. Protokolde tazminattan feragat edilmişse bu iradenin de açıkça yazılması gerekir.
Karardan Sonra Değişen Koşullar
Tarafların gelir durumu, çocuğun ihtiyaçları veya yeniden evlenme gibi olgular değiştiğinde nafakanın artırılması, azaltılması ya da kaldırılması talep edilebilir. Bu talepler yeni bir dava ile ileri sürülür; protokolün kendiliğinden geçersiz hale geldiği düşüncesi yanlıştır. Ödenmeyen nafaka için icra takibi başlatılabileceği gibi, kararın gereğini yerine getirmemenin ayrı yaptırımları da gündeme gelir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme içindir. Protokol imzalanmadan önce her maddenin uygulanabilirliğinin bir avukatla gözden geçirilmesi, sonraki yılların davalarını önler.