Velayet konusunda yapılan anlaşmaların çoğu, hukuken geçerli olduğu hâlde uygulamada tıkanır. Bunun sebebi genellikle protokolün soyut ifadelerle kaleme alınmasıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu çocuğun üstün yararını esas aldığından, protokol metninin bu ölçüte hizmet edecek şekilde somutlaştırılması gerekir.
Protokolde Belirsiz Bırakılmaması Gerekenler
Uygulanabilir bir protokol, tarafların iyi niyetine değil yazılı düzenlemeye dayanır. Aşağıdaki başlıkların her biri tarih, saat ve yer bilgisiyle yazılmalıdır.
- Kişisel ilişkinin gün, saat ve teslim yeri
- Yarıyıl, yaz tatili ve dinî bayramlarda uygulanacak ayrı düzen
- İştirak nafakasının miktarı, ödeme günü ve artış esası
- Eğitim, sağlık ve yurt dışı seyahat kararlarında izlenecek usul
- Tarafların iletişim yöntemi ve mazeret hâlinde telafi düzeni
Hâkim Onayı Olmadan Bağlayıcılık Doğmaz
Taraflar arasında imzalanan bir metin, mahkemece onaylanmadıkça boşanma hükmünün parçası hâline gelmez. 4787 sayılı Kanun kapsamındaki aile mahkemeleri protokolü çocuğun yararı bakımından inceler ve gerekli gördüğü değişikliği isteyebilir. Anlaşmalı boşanmada evliliğin kanunda öngörülen süreyi doldurmuş olması da ayrıca aranır; bu şart sağlanmadığında dosya çekişmeli olarak yürür.
Süreye Bağlı Kritik Noktalar
Kararın tefhimi veya tebliği ile birlikte 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamındaki istinaf süresi işlemeye başlar. Protokolde sonradan fark edilen bir aksaklık varsa, bu sürenin içinde harekete geçmek en hızlı yoldur; süre geçtikten sonra ancak değişen koşullara dayalı yeni bir dava açılabilir. Velayet ve kişisel ilişki kararları kesin hüküm oluşturmadığından değiştirilmesi mümkündür, ancak bu yol yeniden yargılama süreci anlamına gelir.
Uygulamada Tıkanma Yaşandığında
- İhlal edilen madde ve tarih yazılı olarak kayda geçirilir.
- Teslim yerine gidildiğini gösteren kayıtlar saklanır.
- Kişisel ilişkinin engellenmesi hâlinde icra yoluyla teslim süreci değerlendirilir.
- Koşullar kalıcı biçimde değişmişse velayetin veya kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talep edilir.
- Nafaka ödenmiyorsa icra takibi ile ceza boyutu ayrı ayrı ele alınır.
Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Çocuğun yaşı, tarafların yerleşim yeri ve mevcut kararın içeriği sonucu değiştirebileceğinden, protokol hazırlanmadan önce aile hukuku alanında hukuki destek alınması önerilir.