Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların üzerinde uzlaştığı düzeni yazıya döken bir metindir; ancak hâkim protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir. Özellikle çocuğa ilişkin düzenlemelerde ve mali sonuçlarda, protokoldeki iradenin gerçekten serbestçe oluştuğu ve düzenlemenin uygulanabilir olduğu dosyadan anlaşılmalıdır. Bu rehber, protokolü destekleyen delil kurgusunu ve yanlış mahkemeye başvurmanın doğurduğu kaybı ele alır.
Protokolün Denetlenen Yönleri
TMK çerçevesinde hâkim, tarafların anlaşmasını çocuğun yararı bakımından değerlendirir ve gerekli gördüğü değişiklikleri önerir. Nafaka, kişisel ilişki günleri ve velayet başlıklarında belirsiz ifadeler kullanılmışsa protokol uygulanabilir olmaktan çıkar. Mali başlıklarda ise ödemenin miktarı kadar zamanı, yöntemi ve hangi hesaba yapılacağı da yazılmalıdır; aksi hâlde ilerleyen dönemde ayrı bir icra tartışması doğar.
Anlaşmayı Ayakta Tutan Delil Seti
- Tarafların imzasını taşıyan, sayfa sayfa paraflanmış protokol aslı
- Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin kalemlerin dayanağı olan tapu, araç ve hesap kayıtları
- Nafaka miktarının belirlenmesinde esas alınan gelir ve gider belgeleri
- Çocuğun eğitim ve sağlık düzenine ilişkin belgeler
- Ortak borçların kime ait olacağını gösteren sözleşme ve ödeme kayıtları
Anlaşmalı Boşanma Çekişmeliye Dönerse
Duruşmada taraflardan biri beyanından döndüğünde dosya çekişmeli boşanma olarak devam eder. Bu ihtimal öngörülmeden hazırlanan dosyalarda, protokole güvenilerek hiçbir kusur delili toplanmamış olur ve taraf birdenbire delilsiz kalır. Bu nedenle protokol yolunda ilerlerken bile kusur ve mali durum delillerinin ayrı bir dosyada hazır tutulması, HMK kapsamındaki delil sunma düzeni açısından koruyucu bir tedbirdir.
Yanlış Merci Riski ve Yetki Sorunu
Aile hukuku uyuşmazlıkları 4787 sayılı Kanun uyarınca kurulan aile mahkemelerinde görülür; bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Uygulamada yaşanan kayıp genellikle görev değil yetki kaynaklıdır: tarafların son altı ay birlikte oturdukları yer ile hâlihazırdaki adresler karıştığında dosya yetkisizlikle sonuçlanabilir. Ayrıca protokolde yer alan bazı taleplerin ayrı bir dava ya da farklı bir mahkemenin konusu olduğu gözden kaçarsa, kararın o kısmı uygulanamaz hâle gelir.
Metni Yazarken Dikkat Edilecek Sıra
- Velayet ve kişisel ilişki takvimi, tatil ve özel günler dahil açık yazılır.
- Nafaka artış ölçütü belirsiz bırakılmaz.
- Mal paylaşımına konu her kalem tek tek sayılır, toplu ibare kullanılmaz.
- Karşılıklı feragat beyanları hangi talepleri kapsadığı belirtilerek yazılır.
- Protokolün onaylanmaması ihtimaline karşı yedek talep sırası belirlenir.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir; aile dosyalarında tarafların ekonomik durumu ve çocuğun yaşı gibi etkenler sonucu belirgin biçimde değiştirir. Protokol imzalanmadan önce metnin hukuki denetimden geçirilmesi ileride doğacak uyuşmazlıkları azaltır.