Anlaşmalı boşanmada duruşma kısa sürer; asıl emek protokol metnine harcanır. Uygulamada sorunların çoğu, protokolün eksik yazılmasından ve sonradan değiştirilmesinin sanıldığı kadar kolay olmamasından kaynaklanır. Bu rehber, protokolün hangi başlıkları içermesi gerektiğini ve eksik kaldığında hangi yolların açık olduğunu anlatır.
Protokolde Bulunmayan Şey, Sonradan Kendiliğinden Doğmaz
TMK çerçevesinde hâkim, tarafların anlaşmasını uygun bulmadıkça boşanmaya karar vermez. Bu nedenle protokolde açıkça düzenlenmemiş bir talebin, boşanma kararından sonra ileri sürülmesi ya mümkün olmaz ya da ayrı bir dava gerektirir. En sık atlanan başlıklar şunlardır:
- Maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası taleplerinden feragat edilip edilmediği,
- Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin talepler; sadece boşanma düzenlenip mal paylaşımı sessiz bırakılırsa ayrı dava gündeme gelir,
- Ortak konut, araç ve banka borçlarının kimde kalacağı,
- Çocuk bakımından velayet, kişisel ilişki günleri ve iştirak nafakasının artış ölçütü.
Çocuğa İlişkin Hükümler Tarafların Tasarrufunda Değildir
Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi, çocuğun üstün yararına göre hâkim tarafından denetlenir. Taraflar anlaşsa bile, çocuğun yararına aykırı görülen bir düzenleme onaylanmayabilir. Bu nedenle kişisel ilişki takvimi somut yazılmalı; okul dönemi, tatiller ve özel günler ayrı ayrı gösterilmelidir. Belirsiz ifadeler, ilerideki uygulamada yeni uyuşmazlık üretir.
Duruşmada Beyandan Dönme
Anlaşmalı boşanmada tarafların hâkim önünde bizzat beyanda bulunması aranır. Duruşmada bir taraf protokolden dönerse, dava kendiliğinden çekişmeli hâle gelmez; talebin ve delillerin yeniden kurulması gerekir. Bu ihtimale karşı çekişmeli sürece dair delillerin baştan hazır tutulması, aylarca sürecek bir gecikmeyi önler.
Karardan Sonra Değişiklik Talebi
Kesinleşen kararın nafaka ve kişisel ilişki gibi hükümleri, koşulların değişmesi hâlinde uyarlanabilir. Ancak bu, otomatik bir sonuç değildir; gelir değişikliği, çocuğun ihtiyaçlarındaki artış veya tarafların yaşam koşullarındaki değişim belgeyle gösterilmelidir. HMK uyarınca iddiasını ispat yükü, değişikliği talep eden taraftadır.
Aile Mahkemesi Aşamasında Usul Notları
4787 sayılı Kanun kapsamında kurulan aile mahkemelerinde uzman görevlendirilmesi mümkündür; uzman raporu özellikle velayet tartışmalarında yönlendirici olur. Rapora karşı beyanların süresinde ve somut olgularla sunulması, sonraki aşamada eleştirilerin dinlenmesini sağlar.
Kısa Değerlendirme
Protokol, iki sayfalık bir formalite değil; sonraki yılları belirleyen bir sözleşmedir. Kendi durumunuzda hangi başlıkların yazılması gerektiğinin, imza öncesinde madde madde gözden geçirilmesi önerilir.