Anlaşmalı boşanmada imzalanan protokol, tarafların üzerinde uzlaştığı metin olsa da velayet ve kişisel ilişki başlıkları bakımından hâkimin denetimine tabidir. Bu nedenle protokol, iki yetişkin arasındaki bir sözleşmeden çok, çocuğun yararı ölçüsüyle sınanan bir düzenlemedir. TMK, HMK ve 4787 çerçevesinde bu rehber, protokolün nasıl uygulanabilir yazılacağını, onaylanmaması halinde ne yapılacağını ve sonradan değişiklik talebinin nasıl kurulacağını ele alır.
Uygulanabilir Bir Metnin Ölçüsü
Protokolde en sık görülen sorun, hükümlerin uygulanacak kadar somut olmamasıdır. "Makul sıklıkta görüşme" ya da "tarafların anlaşacağı şekilde" gibi ifadeler, ilişki bozulduğunda hiçbir şey ifade etmez. Buna karşılık gün, saat, teslim ve iade yeri belirtilen düzenlemeler doğrudan uygulanabilir.
- Kişisel ilişki günleri ve saatleri açıkça yazılır.
- Yarıyıl, yaz dönemi ve resmî tatiller ayrıca düzenlenir.
- Teslim ve iade yeri ile bunu kimin yapacağı belirlenir.
- Yurt içi ve yurt dışı seyahat izni konusu ayrı bir madde yapılır.
- İştirak nafakasının tutarı, ödeme günü ve artış esası gösterilir.
- Eğitim ve sağlık giderlerinin nasıl paylaşılacağı yazılır.
Hâkimin Onaylamama İhtimali
Duruşmada hâkim, protokolün velayete ilişkin kısmını çocuğun yararı açısından değerlendirir ve gerekirse değişiklik önerir. Taraflar bu öneriyi kabul etmezse anlaşmalı boşanma çekişmeli hale gelebilir. Bu ihtimale karşı, duruşmaya gitmeden önce tarafların hangi noktalarda esneyebileceğini kendi aralarında konuşmuş olması süreci korur. Çocuğun idrak çağında olması halinde görüşünün alınabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Protokole Uyulmadığında Başvurulacak Yollar
Kişisel ilişki kurulmasına dair hüküm yerine getirilmiyorsa, karar bir kâğıt üzerinde kalmaz; icra yoluyla yerine getirilmesi istenebilir ve teslime ilişkin yükümlülüğe aykırılık ayrı yaptırımlara bağlanmıştır. Ancak bu yolların işletilebilmesi için ihlalin belgelenmesi gerekir: teslim gününe ilişkin yazışmalar, gidilen adresteki tutanaklar ve tarafların mesajlaşma kayıtları bu noktada kullanılır. Nafaka ödenmiyorsa takip başlatılması, hem alacağın tahsili hem de sonraki taleplerin dayanağı bakımından önem taşır.
Koşullar Değiştiğinde Yeni Talep
Velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri kesin hüküm gibi dokunulmaz değildir; çocuğun yararını etkileyen esaslı bir değişiklik varsa yeniden düzenleme istenebilir. Şehir değişikliği, okul düzeninin değişmesi, sağlık durumu veya tarafların çalışma koşullarındaki farklılaşma bu kapsamda ileri sürülebilir. Talep, geçmişteki anlaşmazlıkların tekrarı olarak değil, yeni durumun çocuk üzerindeki etkisi üzerinden kurulmalıdır. Bu davalarda sosyal inceleme raporu belirleyici olabildiğinden, görüşmelere hazırlıklı gidilmesi gerekir.
Kapanış
Aile dosyalarında metnin kelimeleri, sonraki yılların günlük hayatını belirler. Yukarıdaki başlıklar genel bir çerçeve sunar; kendi protokolünüzü imzalamadan ya da değişiklik talebinde bulunmadan önce bir hukukçuyla birlikte metnin uygulanabilirliğini gözden geçirmeniz yararlı olacaktır.