Anlaşmalı boşanma, tarafların her konuda uzlaştığı hâllerde bile usul yönünden sıkı denetime tabidir. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde bakıldığında dosyaların çoğu esastan değil, protokoldeki boşluklar ve yetki tercihleri nedeniyle uzar. Bu rehber, protokol hazırlanırken görev–yetki analizini ve usule aykırı işlem riskini birlikte ele alır.
Görev: Aile Mahkemesi
Aile hukukundan doğan dava ve işler aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Görev kuralı kamu düzenine ilişkindir, tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez. Bu nedenle protokolde yer alan mahkeme tercihine ilişkin ifadeler görevi değiştirmez.
Yetki: Hangi Yer Mahkemesine Başvurulur
Boşanma davalarında yetki, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesine tanınmıştır. Anlaşmalı boşanmada taraflar aynı dilekçeyle hareket ettiğinden yetki genellikle tartışma konusu olmaz; ancak eşlerden biri yurt dışında ise ya da adres kayıtları güncel değilse, yetki itirazı gündeme gelebilir. Nüfus ve adres kayıtlarının dava tarihinde güncel olması bu riski büyük ölçüde kapatır.
Protokolün Hâkim Denetiminden Geçmesi
Anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafları bizzat dinlemek ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek zorundadır. Ayrıca protokolü, özellikle çocukların menfaati bakımından denetler ve gerekli gördüğü değişiklikleri taraflara önerebilir. Bu denetim nedeniyle protokol, tarafların iç mutabakatını değil, uygulanabilir ve infaz edilebilir bir metni yansıtmalıdır.
Protokolde Boş Bırakılmaması Gereken Başlıklar
- Velayet ve kişisel ilişkinin gün, saat ve teslim yeri düzeyinde belirlenmesi.
- İştirak nafakasının miktarı, ödeme günü ve artış ölçütü.
- Yoksulluk nafakası talebinin bulunup bulunmadığının açıkça yazılması.
- Maddi ve manevi tazminat taleplerinden feragat edilip edilmediği.
- Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin taleplerin durumu.
En Sık Karşılaşılan Usul Hataları
Uygulamada gözlenen ilk hata, protokolde kullanılan ifadelerin ölçülebilir olmamasıdır. Uygun görülen zamanlarda görüşme veya makul bir bedel gibi ifadeler, uyuşmazlık çıktığında icra edilemez. İkinci hata, mal rejimine ilişkin hiçbir kayıt düşülmemesi ve sonradan ayrı dava gerekmesidir. Üçüncüsü ise duruşmaya taraflardan birinin katılmaması; anlaşmalı boşanmada tarafların bizzat dinlenmesi arandığından bu durum dosyanın çekişmeli hâle gelmesine yol açabilir.
Karar Sonrası Kontroller
- Gerekçeli kararın protokolle birebir uyumu okunarak doğrulanır.
- Kanun yolu süresi ve feragat beyanının kayda geçmiş olması kontrol edilir.
- Kararın kesinleşme şerhi alınır ve nüfusa tescili takip edilir.
- Nafaka ödemeleri banka kanalıyla ve açıklamalı olarak yapılır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; evlilik süresi, çocukların durumu ve malvarlığı yapısı protokolün içeriğini değiştirir. Protokolü imzalamadan önce metnin hukuki denetimden geçirilmesi ileride açılacak davaları önleyebilir.