Anlaşmalı boşanmada tarafların hazırladığı protokol, imzalandığı anda değil hâkim tarafından uygun bulunduğu anda hukuki sonuç doğurur. Velayete ilişkin maddeler ise protokolün en çok müdahale gören bölümüdür; çünkü burada tarafların iradesi kadar çocuğun üstün yararı belirleyicidir. Bu nedenle metin yazılırken hem içerik hem de hangi mahkemenin önüne gideceği birlikte düşünülmelidir.
Protokolün Mahkeme Önündeki Statüsü
Türk Medeni Kanunu çerçevesinde hâkim, velayet ve kişisel ilişki düzenlemesini çocuğun yararına aykırı bulursa protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir; değişiklik önerebilir ve taraflar kabul etmezse anlaşmalı boşanma kurulamaz. Bu nedenle protokol, tarafların birbirine verdiği sözlerin listesi değil, mahkemenin denetleyeceği bir düzenleme metni gibi kaleme alınmalıdır. Aile mahkemelerinin kuruluş ve yargılama usulünü düzenleyen 4787 sayılı Kanun ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu bu denetimin usul çerçevesini verir.
Boşanma Dosyası ile Velayet Değişikliği Ayrımı
Yetki sorusu, talebin boşanma davası içinde mi yoksa sonradan açılan bağımsız bir velayet davasında mı ileri sürüldüğüne göre değişir. Boşanma dosyasında eşlerin yerleşim yeri ve son defa birlikte oturdukları yer ölçütleri gündeme gelirken, kesinleşmiş bir karardan sonra açılan velayetin değiştirilmesi davasında çocuğun yaşadığı yer öne çıkar. Taraflardan biri şehir değiştirmişse bu ayrım dosyanın kaderini belirleyebilir.
Protokolde Usule Aykırılık Doğuran Maddeler
- Kişisel ilişkinin gün, saat ve teslim yeri belirtilmeden yazılması.
- Nafakanın hangi kalem için ödeneceğinin ve artış ölçütünün belirsiz bırakılması.
- Velayetin ileride kendiliğinden değişeceğine dair şart konulması.
- Çocuğun yurt dışına çıkışına ilişkin iznin hiç düzenlenmemesi.
- Mal rejimi tasfiyesinin velayet maddeleriyle iç içe yazılması.
İcra Edilebilir Bir Kişisel İlişki Kurgusu
- Teslim ve iade saatleri tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirlenir.
- Okul dönemi, yarıyıl tatili ve dinî bayramlar ayrı ayrı düzenlenir.
- Uzak mesafede yaşama ihtimali için ulaşım ve masraf sorumluluğu yazılır.
- Ebeveynlerden birinin şehir değiştirmesi ihtimaline karşı düzenlemenin nasıl uyarlanacağı baştan öngörülür.
- İletişim aracıyla görüşmenin sıklığı ve saati kayda geçirilir.
Çocuğun yaşı, kardeş ilişkileri ve ebeveynlerin çalışma düzeni gibi etkenler protokolün her maddesini etkileyebilir. Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; ailenizin kendi koşullarına göre metnin bir hukukçuyla birlikte kurulması yararlı olacaktır.