Anlaşmalı boşanma dosyalarında taraflar en çok protokolün içeriğini tartışır; oysa uygulamada dosyayı geri döndüren neden çoğu zaman içerik değil, usuldür. TMK ve HMK çerçevesinde hazırlanan bir boşanma protokolünün hüküm doğurabilmesi için hem şekil hem de tarafların serbest iradesi bakımından hâkim denetiminden geçmesi gerekir. Bu rehber, protokolü imzalamadan önce ve duruşmadan sonra gözden geçirilmesi gereken usul noktalarını, sık karşılaşılan kırılma anlarıyla birlikte ele alır.
Protokolü Hükümsüz Bırakabilen Usul Kırılmaları
Anlaşmalı boşanmada mahkeme, tarafların anlaşmasını olduğu gibi onaylayan bir noter işlevi görmez. Hâkim, çocuğun üstün yararına ilişkin düzenlemeleri ve tarafların iradesinin serbestçe açıklanıp açıklanmadığını resen denetler. Aşağıdaki durumlar dosyanın çekişmeli hale gelmesine yol açar:
- Anlaşmalı boşanma için mevzuatta aranan asgari evlilik süresinin dolmamış olması
- Tarafların duruşmada bizzat dinlenmemesi, yalnızca vekil beyanına dayanılması
- Protokolde çocukla kişisel ilişkinin gün, saat ve teslim yeri belirtilmeden yazılması
- Nafaka kaleminin türü belirtilmeden tek bir rakam olarak geçirilmesi
- Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin ibranın kapsamının belirsiz bırakılması
İmzadan Önce Yapılacak Sekiz Kontrol
- Protokolün her sayfasının taraflarca imzalanıp imzalanmadığı doğrulanır.
- Nafaka kalemleri tedbir, iştirak ve yoksulluk ayrımıyla ayrı ayrı yazılır.
- Ödeme günü, ödeme yöntemi ve artış ölçütü metinde tanımlanır.
- Kişisel ilişki takvimi resmî tatil ve okul dönemleri dahil edilerek yazılır.
- Taşınmaz devri öngörülüyorsa tapu işleminin süresi ve masraf yükü belirlenir.
- Ziynet ve ev eşyası talepleri açıkça saklı tutulur ya da ibra edilir.
- Vazgeçilen taleplerin hangi dava türünü kapsadığı yazılı hale getirilir.
- Yargılama gideri ve vekâlet ücreti paylaşımı metne eklenir.
Duruşma Gününde Gözden Kaçan Ayrıntılar
Duruşmada tarafların beyanı tutanağa geçerken protokolün tamamının kabul edildiği açıkça ifade edilmelidir. Protokolde hâkimin uygun bulmadığı bir kalem varsa, taraflar duruşmada değişikliği kabul etmedikçe dosya çekişmeli boşanmaya döner. Bu ihtimale karşı, duruşma öncesinde hangi kalemlerde esneklik gösterilebileceği kararlaştırılmış olmalıdır.
Karar Sonrası Kesinleşme Takibi
Hüküm kurulmuş olması tek başına yeterli değildir. Gerekçeli kararın tebliği, kanun yolu süresinin geçmesi veya feragat yoluyla kesinleştirme, nüfusa tescil ve icra takibine dayanak oluşturma adımları ayrı ayrı izlenmelidir. Kesinleşmemiş bir karara dayanılarak yapılan işlemler sonradan iptal riskine açık kalır.
Burada aktarılanlar genel nitelikte bilgilendirmedir. Her evliliğin süresi, çocukların durumu ve malvarlığı yapısı farklı olduğundan, protokol metni dosyaya özgü kurulmalı ve imza öncesinde bir avukatla birlikte değerlendirilmelidir.