Velayete ilişkin düzenlemeler, tarafların anlaşmasıyla şekillense bile çocuğun üstün yararı ölçütü nedeniyle hâkim denetimine tabidir. TMK, HMK ve 4787 çerçevesinde hazırlanan bir protokolün onaylanması kadar, sonraki yıllarda fiilen uygulanabilir olması da önemlidir. Bu rehber, velayet ve kişisel ilişki düzenlemesini uygulanabilirlik ve usul yönünden sağlamlaştırmanın adımlarını ele alır.
Hâkimin Resen Denetlediği Noktalar
Velayet, tarafların serbestçe pazarlık edebileceği bir malvarlığı kalemi değildir. Hâkim, düzenlemenin çocuğun yararına olup olmadığını kendiliğinden inceler; gerekli görürse uzman raporu alır ve idrak çağındaki çocuğu dinler. Bu nedenle protokoldeki velayet maddesi, salt tarafların uzlaşısına değil çocuğun yaşı, eğitim düzeni ve alışkanlıklarına dayanan somut bir gerekçeye yaslanmalıdır.
Kişisel İlişki Takvimini Uygulanabilir Yazmak
- Gün, saat, teslim ve iade yeri açık biçimde yazılmalıdır
- Yarıyıl ve yaz tatili dönemleri tarih aralığıyla belirlenmelidir
- Dinî bayramlar ve doğum günleri için dönüşümlü bir düzen kurulmalıdır
- Taraflardan biri başka şehirde yaşıyorsa ulaşım yükü ve masrafı yazılmalıdır
- Görüntülü görüşme öngörülüyorsa sıklığı ve saati belirtilmelidir
İcra Edilebilirlik Sınavı
- Düzenleme, teslim saatinin tartışmaya yer bırakmayacak kadar somut olup olmadığı yönünden okunur.
- Belirsiz ifadeler yerine ölçülebilir zaman dilimleri tercih edilir.
- Teslimin gerçekleşmemesi halinde izlenecek yol baştan bilinmelidir.
- Çocuk teslimine ilişkin işlemlerin hangi birim aracılığıyla yürütüldüğü öğrenilir.
- Yurt dışına çıkış öngörülüyorsa izin ve bildirim usulü metne eklenir.
Koşullar Değiştiğinde İzlenecek Yol
Velayet düzenlemesi değişmez değildir. Tarafların yerleşim yerinin değişmesi, çocuğun eğitim düzeninin farklılaşması veya velayet hakkının kullanımında ciddi bir aksama ortaya çıkması halinde velayetin değiştirilmesi ya da kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir. Bu talepte belirleyici olan, değişikliğin sürekli ve çocuğun yararını etkileyen nitelikte olduğunun belgelenmesidir.
İştirak Nafakasıyla İlişkiyi Kurmak
Kişisel ilişki düzenlemesi ile iştirak nafakası birbirinden bağımsız yükümlülüklerdir; nafakanın ödenmemesi kişisel ilişkinin engellenmesine, kişisel ilişkinin aksaması ise nafakanın kesilmesine gerekçe olamaz. Protokolde bu iki kalemin ayrı maddeler halinde düzenlenmesi, sonraki dönemde doğabilecek tartışmaları önler.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Çocuğun yaşı, tarafların yaşadığı yer ve fiilî düzen sonucu doğrudan etkilediğinden, protokol hazırlanırken dosyaya özgü hukuki değerlendirme alınması önerilir.