Ayrı yaşayan ebeveynler arasında en çok tartışma doğuran konulardan biri, çocukla kişisel ilişki kurulmasıdır. Bu rehber talebin içeriğinden çok, hangi mahkemede ve hangi yerde ileri sürüleceğine ve dosyanın hangi noktalarda zamana takıldığına odaklanır.
Talep Hangi Mahkemenin Görev Alanına Girer?
Kişisel ilişkinin kurulması, kapsamının değiştirilmesi ya da kaldırılması TMK kaynaklı bir aile hukuku uyuşmazlığıdır; 4787 sayılı Kanun uyarınca kurulan aile mahkemeleri görevlidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Görev kuralı kamu düzenindendir: taraflar anlaşarak başka bir mahkemeyi görevli kılamaz, mahkeme görevsizliğini yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetir.
Uygulamada asıl karışıklık, talebin bağımsız bir dava mı yoksa derdest boşanma dosyasında geçici tedbir mi olduğu noktasında doğar. Süren bir boşanma yargılaması varsa kişisel ilişki kural olarak o dosyada tedbiren düzenlenir; ayrıca dava açmak derdestlik itirazıyla karşılaşabilir ve aylar kaybettirir.
Yer Bakımından Yetki ve Sık Yapılan Hata
Yetkide belirleyici olan, çocuğun fiilen yaşadığı yer ile davalının yerleşim yeridir. Ebeveynlerden biri taşındığında dosyanın eski şehirde açılması, esas hiç incelenmeden yetkisizlikle sonuçlanabilir. Bu nedenle dava öncesinde çocuğun okul kaydı, sağlık kuruluşu kayıtları ve adres beyanı gibi fiilî durumu gösteren belgeler toplanmalıdır.
Yetkisizlik ya da Görevsizlik Kararı Çıkarsa
HMK, yetkisizlik veya görevsizlik kararı verildiğinde tarafların belirli ve kısa bir süre içinde dosyanın görevli-yetkili mahkemeye gönderilmesini istemesini arar. Bu talep yapılmazsa dava açılmamış sayılır. Kararın kesinleşme tarihi takip edilmezse, esasa ilişkin hiçbir kusur olmasa dahi dosya usulden düşer.
Zamanın Aleyhe İşlediği Noktalar
- Kararın tebliğinden sonra istinaf süresinin kaçırılması, aleyhe düzenlemeyi kalıcı hâle getirir.
- Yetkisizlik kararı sonrası gönderme talebinin süresinde yapılmaması, davayı yok hükmüne yaklaştırır.
- Kişisel ilişkinin fiilen uygulanmaması hâlinde icra yoluyla teslim işlemlerinde şikâyet süreleri gündeme gelir.
- Uzun süre kullanılmayan kişisel ilişki hakkı, çocuğun üstün yararı değerlendirmesinde aleyhe okunabilir.
Dosya Öncesi Hazırlık Listesi
- Mevcut bir boşanma veya velayet dosyası olup olmadığı kontrol edilir.
- Çocuğun yaşadığı yer ve davalının adresi resmî kayıtla teyit edilir.
- Talep, gün-saat ve yarıyıl-bayram dönemleri bakımından uygulanabilir biçimde yazılır.
- Tebligat adresleri güncellenerek gecikmeli tebligat riski azaltılır.
- Karar sonrası itiraz takvimi baştan not edilir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın kendi koşulları vardır. Çocuğun yaşı, tarafların bulunduğu şehir ve derdest dosya durumu sonucu değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi yerinde olur.