Velayet uyuşmazlıklarında dosyayı belirleyen şey, tarafların birbirine yönelttiği suçlamalar değil; çocuğun üstün yararının hangi delillerle görünür kılındığıdır. Bu nedenle velayet dosyasında delil planı, dilekçeden önce kurulmalıdır.
Görev ve Yetki: İki Ayrı Soru
Velayete ilişkin talepler, 4787 sayılı Kanunla kurulan aile mahkemelerinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetki ise davanın türüne göre değişir: boşanmayla birlikte istenen velayette boşanma davasının yetki kuralları uygulanırken, boşanma sonrası açılan velayetin değiştirilmesi davasında çocuğun yerleşim yeri mahkemesi öne çıkar. Çocuk taraflardan biriyle başka bir şehre taşınmışsa, eski dosyanın görüldüğü mahkemeye başvurmak yetkisizlikle sonuçlanabilir.
Delil Matrisi: Kim, Neyi, Ne Zaman Gösterecek?
- Kurum kaynaklı deliller: Sosyal inceleme raporu, okul kayıtları, sağlık kuruluşu belgeleri. Bu deliller taraf beyanına göre daha yüksek ikna gücü taşır.
- Fiili bakım delilleri: Servis kayıtları, veli toplantısı katılımları, tedavi randevularını kimin takip ettiği.
- Ekonomik ve barınma koşulları: Konutun çocuk için uygunluğu, çalışma saatlerinin bakım düzeniyle uyumu.
- Tanık beyanı: Yalnızca akraba tanığa dayanan dosyalar zayıf kalır; öğretmen, komşu, kreş görevlisi gibi tarafsız gözlemciler tercih edilir.
Hukuka Aykırı Delil Tuzağı
Ortak yaşam alanı dışında gizlice yapılan ses ve görüntü kayıtları, karşı tarafın telefonundan alınan mesajlar veya izinsiz erişilen hesap içerikleri, HMK'nın hukuka aykırı delilleri dışlayan kuralı karşısında dosyaya zarar verebilir. Bu tür materyaller yalnızca değerlendirme dışı bırakılmakla kalmaz; sunan taraf hakkında ayrı bir ceza soruşturmasının kapısını da aralar. Kayıt yerine, aynı olguyu gösteren meşru kaynak aranmalıdır.
Çocuğun Dinlenilmesi ve Uzman Görüşü
- Çocuğun yaşı ve idrak düzeyine göre görüşünün alınması talebi baştan kurulur.
- Uzman görüşünün hangi somut soruya cevap vereceği dilekçede tanımlanır.
- Rapora karşı beyan süresi kaçırılmaz; itirazlar rapordaki tespitlerle birebir eşleştirilerek yazılır.
- Geçici velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi, dava sonuna bırakılmadan ara karar olarak istenir.
Süre Riskleri Yalnızca Velayetle Sınırlı Değil
Velayet, koşullar değiştikçe her zaman yeniden istenebilir; ancak boşanmanın özel sebeplerine ve tazminat taleplerine ilişkin süreler böyle değildir. TMK'da bazı boşanma sebepleri için öngörülen hak düşürücü süreler ile fer'î taleplere ilişkin zamanaşımı, velayet tartışmasına odaklanılırken sessizce işler. Bu yüzden dosya açılırken tüm talepler tek takvimde toplanmalıdır.
Her ailenin koşulları farklıdır ve velayet değerlendirmesi büyük ölçüde somut olayın ayrıntısına dayanır. Adım atmadan önce dosyanızı inceleyen bir hukukçudan görüş almanız isabetli olacaktır.