Boşanma veya ayrılık sürecinde çocukla kişisel ilişki kurulması, kâğıt üzerinde çözülmüş görünse bile uygulamada en çok tıkanan başlıktır. Tıkanmanın nedeni çoğunlukla kararın içeriği değil; infaz aşamasında hangi makama başvurulacağının bilinmemesi ve geçici tedbir talebinin yanlış zamanda ileri sürülmesidir.
Geçici Tedbir Ne Zaman İstenir?
TMK ve HMK çerçevesinde aile mahkemesi, dava süresince çocuğun bakımı, velayeti ve kişisel ilişki düzeni için geçici önlemler alabilir. Bu talebin dava dilekçesiyle birlikte, gerekçeli ve somut olgulara dayalı biçimde sunulması gerekir. "İleride talep ederiz" yaklaşımı, aylarca sürecek bir fiilî durumun yerleşmesine yol açar; sonradan bu düzeni değiştirmek çok daha zordur çünkü mahkeme çocuğun yerleşik yaşam düzenini gözetir. Talep yazılırken gün, saat, teslim yeri ve tatil dönemleri gibi ayrıntıların baştan belirtilmesi, sonraki uyuşmazlıkları azaltır.
Kararı Uygulatırken Karıştırılan Kapılar
Kişisel ilişki kararının yerine getirilmemesi hâlinde başvurulacak yol değişmiştir: çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların yerine getirilmesi icra dairelerinden alınarak adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine bırakılmıştır. Buna rağmen uygulamada hâlâ icra takibi başlatılmakta, dosya reddedilmekte ve arada haftalar geçmektedir. Ayrıca velayetin değiştirilmesi talebi ile kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talebi ayrı taleplerdir; biri diğerinin yerine kullanılamaz. 4787 sayılı Kanun uyarınca bu uyuşmazlıkların görüldüğü yer aile mahkemesidir, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar.
Süre ve Takip Planı
- Karar tebliğ edildiğinde kişisel ilişki günlerini takvime tek tek işleyin.
- Her aksama için tarih, saat ve tanık bilgisini içeren kayıt tutun; sonradan hatırlamaya güvenmeyin.
- Aksama süreklilik kazanıyorsa, başvuruyu doğru birime yapıp kayıt tarihini saklayın.
- Koşullar esaslı biçimde değiştiyse tedbirin değiştirilmesi talebini gecikmeden mahkemeye taşıyın.
- Yurt dışı unsuru varsa uluslararası düzenlemelerin devreye girip girmediğini baştan değerlendirin.
Talebi Güçlendiren Unsurlar
- Çocuğun okul, sağlık ve sosyal düzenine ilişkin belgeler
- Tarafların çalışma saatleri ve fiilî bakım kapasitesini gösteren kayıtlar
- Uzman incelemesi ve sosyal inceleme raporu talebinin zamanında ileri sürülmesi
- Tarafların yazışmalarının bütünlük içinde, seçilerek değil kronolojik sunulması
Kapanış
Aile hukukunda ölçüt çocuğun üstün yararıdır; usul planı da bu ölçüte hizmet ettiği ölçüde işe yarar. Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve her ailenin koşulları farklıdır. Kişisel ilişki düzeni fiilen işlemiyorsa, sorunun kalıcı bir fiilî duruma dönüşmesini beklemeden hukuki destek almanız yerinde olur.