Boşanma ve ayrılık dosyalarında çocukla kişisel ilişkinin düzenlenmesi, tarafların en çok anlaşmazlığa düştüğü ve kararın en sık uygulanamadığı başlıktır. TMK ve HMK hükümleri ile aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde, iyi kurulmuş bir kişisel ilişki protokolü hem uygulanabilirliği hem de sonraki uyuşmazlıkları doğrudan etkiler.
Protokolü Uygulanabilir Kılan Unsurlar
Uygulamada en çok sorun çıkaran protokoller, iyi niyetle ama belirsiz yazılanlardır. "Uygun zamanlarda görüşme" gibi ifadeler icra aşamasında karşılığı olmayan hükümlerdir. Protokol metninin; gün, saat, teslim ve iade yeri, tatil ve özel günlerin paylaşımı, uzak mesafe hâlinde ulaşım yükümlülüğü ve iletişim aracıyla görüşme başlıklarını ayrı ayrı ve ölçülebilir biçimde içermesi gerekir.
Aşamaya Göre Doğru Merci
- Devam eden boşanma dosyasında kişisel ilişki, geçici önlem niteliğinde talep edilir ve aynı dosyada karara bağlanır.
- Karar kesinleştikten sonra koşullar değişmişse, yeni bir dava ile düzenlemenin değiştirilmesi istenir; eski dosyaya dilekçe sunmak sonuç doğurmaz.
- Kararın uygulanmaması hâlinde başvurulacak yer mahkeme değil, çocuk teslimine ilişkin işlemleri yürüten adli destek ve mağdur hizmetleri düzenidir.
- Tedbir talepleri bakımından koruyucu tedbir mevzuatı ayrı bir hattır ve aile mahkemesi dosyasıyla karıştırılmamalıdır.
Takvim Kurgusu
- Mevcut fiilî durum, tarih ve tanık bilgisiyle birlikte yazılı hâle getirilir.
- Talep edilen düzenleme, çocuğun okul ve yaş dönemine göre haftalık ve yıllık olarak tabloya dökülür.
- Uzman incelemesi öngörülen dosyalarda rapor takvimi, duruşma takvimiyle birlikte izlenir.
- Ara karar sonrası ilk uygulama dönemi için gözlem notları tutulur.
- Uygulanamayan hükümler, değiştirme talebine esas olacak biçimde belgelenir.
Uyuşmazlığı Büyüten Alışkanlıklar
Teslim ve iadenin belgelenmemesi, mesajlaşmaların seçici biçimde saklanması ve çocuğun ifadesine yönelik doğrudan girişimler, dosyanın seyrini talep eden aleyhine çevirebilmektedir. İletişim kayıtlarının bütünlük içinde ve tarih sırasıyla sunulması, kesitler hâlinde sunulmasından daha güçlü bir anlatım sağlar.
Anlaşmalı Dosyalarda Denetim
Anlaşmalı boşanma protokolünde kişisel ilişki, hâkimin uygun bulmasına tabidir. Tarafların üzerinde anlaştığı her düzenleme kendiliğinden onaylanmaz; çocuğun yararına aykırı görülen kısımlar için değişiklik istenebilir. Bu nedenle protokolün duruşma öncesinde bu bakış açısıyla gözden geçirilmesi zaman kazandırır.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir ve her ailenin koşulları farklıdır. Çocuğun yaşı, tarafların yerleşim yerleri ve mevcut karar içeriği çerçevesinde bireysel bir değerlendirme yapılmasında yarar vardır.