Nafaka istemleri tek bir kalıp altında toplanmaz. Tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası birbirinden farklı şartlara, farklı taraflara ve zaman zaman farklı yetki kurallarına tabidir. TMK ve HMK ile aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun bir arada okunduğunda, doğru kapıyı bulmak kadar dosyayı doğru belgelerle kurmak da önem kazanır.
Dört Ayrı Nafaka Türü, Dört Ayrı Şart
Tedbir nafakası dava süresince geçici bir korumadır ve talep olmasa dahi çocuk yönünden gözetilebilir. İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine velayet kendisine verilmeyen tarafın katkısıdır. Yoksulluk nafakası boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş için istenir ve kusur dengesi burada belirleyici olur. Yardım nafakası ise altsoy, üstsoy ve kardeşler arasındaki bakım yükümlülüğünden doğar. Talebin hangi türe girdiğinin dilekçede net biçimde belirtilmesi gerekir.
Görev ve Yetki
- Nafaka istemleri kural olarak aile mahkemesinde görülür; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Boşanma davasıyla birlikte istenen nafakalarda, boşanma davasının yetkisi belirleyicidir.
- Bağımsız açılan nafaka davalarında davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
- Yardım nafakasında davacının yerleşim yeri mahkemesine başvurulabilmesi ayrı bir imkândır.
- Nafakanın artırılması veya kaldırılması istemleri de aynı görev düzenine tabidir.
Gelir ve Gider Tablosunun Kurulması
Nafaka dosyalarının kaderini çoğunlukla rakamlar belirler. Tarafların ekonomik durumu belgelenmediğinde mahkeme yalnızca beyanla hareket etmek zorunda kalır. Bu nedenle her iki tarafın sigortalı çalışma kayıtları, banka hesap hareketleri, tapu ve araç kayıtları, kira gelir veya giderleri ile çocuğun okul, sağlık ve bakım masraflarını gösteren belgeler dosyaya kazandırılmalıdır. Kayıt dışı gelir iddiası varsa, bu iddianın yaşam düzeyini gösteren somut verilerle desteklenmesi gerekir.
Sık Rastlanan İspat Boşlukları
- Çocuğun giderlerinin toplu bir rakamla belirtilip kalem kalem gösterilmemesi
- Nafaka ödendiği savunmasının açıklamasız banka transferlerine dayandırılması
- Yoksulluk iddiasının güncel gelir belgesiyle desteklenmemesi
- Ortak yaşam sürdüğü iddia edilen dönem için tanık listesi hazırlanmaması
- Yurt dışı gelir tartışmalarında ilgili kurum yazışmalarının hiç istenmemesi
Değişen Koşullar ve Yeniden Değerlendirme
Nafaka miktarı kesin ve değişmez değildir. Tarafların ekonomik durumunda, çocuğun ihtiyaçlarında veya alacaklının koşullarında esaslı bir değişiklik olduğunda artırım, azaltım ya da kaldırma istenebilir. Bu tür istemlerde kritik olan, değişikliğin önceki karardan sonra ortaya çıktığının belgeyle gösterilmesidir; aksi hâlde talep yeniden aynı olguların tartışılmasına dönüşür.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Aile hukuku dosyalarında her ailenin ekonomik ve kişisel durumu farklı olduğundan, talep oluşturmadan önce bir hukukçuyla değerlendirme yapılması yerinde olur.