Nafaka uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen iki unsur vardır: talebin hangi mahkemede ileri sürüldüğü ve gelir-gider tablosunun hangi belgelerle ortaya konduğu. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde bu iki unsur birlikte planlanmadığında, haklı bir talep düşük tutarla ya da usulden reddedilerek sonuçlanabilir.
Nafaka türleri ve zamanlaması
- Tedbir nafakası: dava süresince geçici koruma sağlar; talep edilmese dahi hakim tarafından değerlendirilebilir.
- İştirak nafakası: velayet kendisine bırakılmayan tarafın çocuğun giderlerine katılmasını konu alır.
- Yoksulluk nafakası: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş bakımından gündeme gelir.
- Yardım nafakası: altsoy, üstsoy ve kardeşler arasındaki bakım yükümlülüğüne dayanır.
Görevli ve yetkili mahkemenin belirlenmesi
Aile hukukundan doğan bu talepler, 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemelerinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Boşanma sonrasında açılacak nafaka davalarında yetki bakımından nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi öne çıkar. Yerleşim yeri değiştiğinde dilekçenin eski yer mahkemesine verilmesi, yetkisizlik kararıyla aylık kayıplara neden olur.
Gelir ve ihtiyacın ispatı
- Karşı tarafın gelirini gösteren kayıtlar için müzekkere talepleri dilekçede tek tek sayılır: sosyal güvenlik kayıtları, vergi kayıtları, tapu ve trafik kayıtları, banka hesap hareketleri.
- Çocuğun giderleri kalem kalem belgelenir: okul ücreti, servis, kurs, sağlık harcamaları, kira payı.
- Kayıt dışı çalışıldığı iddia ediliyorsa tanık deliline başvurulur ve yaşam standardını gösteren somut örnekler verilir.
- Talep tutarı, ihtiyaç ile ödeme gücü arasında bir denge kurularak ve hesaplama yöntemi gösterilerek yazılır.
Artırım talebi ile tahsil yolunu karıştırmamak
En sık görülen mercii hatası, nafaka miktarının artırılması talebinin icra dairesine bildirilmesidir. İcra dairesi mevcut hükmü uygular; miktarı değiştiremez. Artırım yalnızca aile mahkemesinde açılacak yeni bir dava ile mümkündür. Buna karşılık hükmedilmiş nafakanın ödenmemesi halinde ise mahkemeye değil, icra yoluna başvurulur; ödememenin ayrıca yaptırıma bağlandığı özel bir şikayet yolu da bulunur ve bu yol kısa süreye tabidir.
Takvim notları
Nafaka alacağı bakımından geçmişe dönük talepler sınırlıdır; bu nedenle uyuşmazlık ortaya çıktığı anda talepte bulunmak, sonradan toplu istekte bulunmaktan daha etkilidir. Ara kararla belirlenen tedbir nafakasının ödenmemesi halinde de beklemeden icra takibi başlatılmalıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; tarafların ekonomik ve sosyal durumu her dosyada farklı sonuç doğurur. Talebinizi hangi mahkemede ve hangi belgelerle ileri süreceğinizi belirlemek için hukuki değerlendirme almanız faydalı olacaktır.