Anlaşmalı boşanmada imzalanan protokol, hâkim tarafından onaylandığı anda tarafların özel anlaşması olmaktan çıkar ve hükmün parçası hâline gelir. Bu nedenle protokoldeki nafaka maddesinden memnun olmayan taraf, karşı tarafa itiraz bildirimi göndererek sonuç alamaz; TMK'nın öngördüğü dava yollarından doğru olanını seçmek zorundadır.
Protokoldeki Nafaka Hükmü Ne Kadar Bağlayıcı
Onaylanmış protokol tek taraflı olarak değiştirilemez. Buna karşılık nafaka, niteliği gereği koşullara bağlı bir edimdir; tarafların ekonomik ve sosyal durumu ile çocuğun ihtiyaçları değiştiğinde artırım, azaltım veya kaldırma talep edilebilir. Burada tartışılan şey protokolün geçersizliği değil, sonradan ortaya çıkan değişikliktir. Dilekçede bu ayrımın net kurulmaması, dosyanın en sık görülen zayıflığıdır.
Hangi Talep, Hangi Nafaka
- Tedbir nafakası: yargılama sürerken geçici olarak hükmedilir; koşullar değiştiğinde aynı dosyada değiştirilmesi istenebilir.
- İştirak nafakası: çocuğun bakım ve eğitim giderleri içindir; çocuğun ergin olmasıyla kural olarak sona erer, eğitimi sürüyorsa yardım nafakası ayrı bir dava konusudur.
- Yoksulluk nafakası: yoksulluğun ortadan kalkması, yeniden evlenme veya evli gibi yaşama iddialarında kaldırma davası gündeme gelir; bu iddialar somut delil ister.
Başvuru Adımları ve Toplanacak Deliller
- Onaylı karar ve protokol örneği ile kesinleşme şerhi temin edilir.
- Değişikliğin başladığı tarih belirlenir; talep genellikle bu tarihe bağlanır.
- Gelir tarafında maaş bordrosu, SGK hizmet dökümü, vergi kayıtları ve varsa işsizlik belgeleri toplanır.
- Gider tarafında okul, kurs, sağlık ve kira ödemeleri belgelenir; çocuğun ihtiyaç değişimi somut faturaya bağlanır.
- Talep, değişen hayat şartlarını da kapsayacak biçimde ölçülebilir bir rakamla kurulur.
Süre ve İcra Baskısı Aynı Anda Yönetilir
Uyarlama talebi beklenirken nafaka borcu işlemeye devam eder. Alacaklı taraf icra takibi başlattığında, takibe itiraz için tanınan süre kısadır ve kaçırıldığında takip kesinleşir; bu durumda uyarlama davası kazanılsa dahi geçmişe dönük tahsilat tartışması ayrıca yürütülür. Ödenmeyen nafaka nedeniyle icra ceza mahkemesine yapılacak şikâyetin de kanunda öngörülen süre içinde yapılması gerekir; süre geçtikten sonra aynı aya ilişkin şikâyet dinlenmez. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında yetki bakımından nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesinin öne çıktığı da hesaba katılmalıdır.
Aile dosyalarında rakamlar kadar zamanlama da sonucu belirler. Protokol metni, kesinleşme tarihi ve mevcut ödeme düzeni görülmeden verilecek genel değerlendirmeler yanıltıcı olabileceğinden, adım atmadan önce dosyaya özel bir inceleme yaptırmak faydalı olacaktır.