Anlaşmalı boşanmada dosyanın kaderini belirleyen şey duruşma değil, önceden hazırlanan protokol metnidir. Nafaka kalemlerinin birbirine karıştırıldığı, artış ölçütünün yazılmadığı veya ödeme biçiminin belirsiz bırakıldığı protokoller, boşanmadan sonra yeni davalar doğurur. Bu rehber TMK, HMK ve 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun çerçevesinde protokolün kurulmasına ve anlaşmalı yol ile çekişmeli dava arasındaki tercihe odaklanır.
Nafaka Kalemleri Ayrı Ayrı Yazılmalıdır
Türk Medeni Kanunu birbirinden farklı nafaka türleri düzenler ve bunların koşulları da sonuçları da aynı değildir. Protokolde tek bir toplam rakam yazmak yerine kalemler ayrıştırılmalıdır:
- Yargılama sürerken geçerli olacak tedbir nafakası
- Çocuğun bakım ve eğitim giderleri için iştirak nafakası
- Koşulları varsa yoksulluk nafakası
- Her kalem için ödeme günü, ödeme kanalı ve artış ölçütü
Artış ölçütü belirlenmezse, ilerleyen yıllarda ayrı bir artırım davası açmak gerekir.
Anlaşmalı Boşanmanın Usul Koşulları
Anlaşmalı boşanma, tarafların iradesiyle kendiliğinden sonuç doğurmaz. Kanun belirli bir evlilik süresinin dolmuş olmasını arar, tarafların hâkim önünde bizzat dinlenmesini zorunlu kılar ve hâkime protokolü uygun bulmama yetkisi tanır. Özellikle çocuğun menfaatine ilişkin düzenlemeler, hâkimin resen değerlendirdiği alandır. Bu nedenle protokolde velayet, kişisel ilişki takvimi ve eğitim giderleri açıkça düzenlenmelidir.
Aile Mahkemesinin Rolü
4787 sayılı Kanun, aile hukukundan doğan uyuşmazlıklarda özel bir yargılama düzeni öngörür ve mahkemeye tarafları uzlaştırmaya yönlendirme imkânı tanır. Bu yapı, çekişmeli açılmış bir dosyanın sonradan protokolle sonuçlanmasına da elverişlidir; ancak dosyaya sunulan protokolün duruşma öncesinde eksiksiz hazırlanmış olması gerekir.
Protokol Sonrası Değişiklik İhtimali
Nafaka, kesin ve değişmez bir borç değildir. Tarafların ekonomik durumunda esaslı değişiklik olması hâlinde artırım, azaltım veya kaldırılması istenebilir. Protokol yazılırken bu ihtimalin dışlanamayacağı bilinmeli; buna karşılık ödeme düzenini korumaya yarayan açık hükümler konulmalıdır. Ödenmeyen nafakanın icra yoluyla takip edilebileceği de baştan hesaba katılmalıdır.
Hangi Yol Daha Uygun?
Anlaşmalı yol hızlıdır ancak ancak eksiksiz bir protokolle işe yarar. Malvarlığı tasfiyesi tartışmalıysa, taraflardan biri gerçek geliri gizliyorsa veya çocuğun güvenliği söz konusuysa çekişmeli yol daha koruyucu olabilir. Karar verilirken süre kazancı ile hak kaybı riski birlikte tartılmalıdır.
Kapanış
Buradaki bilgiler genel niteliktedir ve her aile için aynı sonucu vermez. Protokol imzalanmadan önce metnin bir aile hukuku avukatı tarafından incelenmesi, sonradan doğacak uyuşmazlıkları önemli ölçüde azaltır.