Velayet uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini belirleyen şey çoğu zaman iddianın gücü değil, iddiayı destekleyen delilin usulüne uygun toplanmış olmasıdır. Bunun yanında, velayete ilişkin her talep aynı kapıya gitmez: karar aşaması, kararın uygulanması ve tedbir talebi farklı mercilerin işidir.
Talep Türüne Göre Doğru Kapı
- Velayetin belirlenmesi veya değiştirilmesi: 4787 sayılı Kanun uyarınca kurulan aile mahkemesi görevlidir.
- Kişisel ilişki kurulması ve çocuk teslimi ilamlarının yerine getirilmesi: Çocuk Koruma Kanunu'nda yapılan değişiklikle bu iş icra dairelerinden alınmış, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine bırakılmıştır.
- Nafaka ve tedbir talepleri: Derdest dosya varsa aynı mahkemeden ara karar olarak istenir, ayrı dava açmak gereksiz masraf doğurur.
- Şiddet veya tehdit hâli: Koruyucu tedbirler ayrı bir mevzuatın konusudur ve aile mahkemesi hâkiminden gecikmeksizin talep edilir.
Çocuğun Üstün Yararını Belgelemek
Mahkeme, tarafların birbirine yönelik suçlamalarından çok çocuğun günlük yaşamındaki istikrarı gözetir. Bu nedenle dosyaya sunulacak deliller, çocuğun bakımını fiilen kimin üstlendiğini gösteren somut kayıtlardan oluşmalıdır: okul devam ve veli görüşme kayıtları, sağlık başvuruları ve aşı takibi, ders dışı etkinlik kayıtları, çocuğun yaşadığı yerin fiziki koşulları.
Delilde Hukuka Uygunluk Sınırı
HMK sistematiğinde hukuka aykırı yolla elde edilen delil hükme esas alınamaz. Diğer eşin rızası dışında kaydedilen görüşmeler, izinsiz erişilen mesaj içerikleri veya takip yazılımı çıktıları hem delil değeri bakımından tartışmalıdır hem de ayrı bir ceza sorumluluğu doğurabilir. Bu tür materyaller dosyaya konulmadan önce hukuki niteliği mutlaka değerlendirilmelidir.
Uzman İncelemesine Hazırlık
- Pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzman incelemesinin hangi aşamada isteneceğini baştan planlamak.
- Sosyal inceleme raporuna dayanak olacak belgeleri rapor öncesinde dosyaya sunmak.
- Rapora itiraz edilecekse, itirazın rapordaki hangi tespite ve hangi gerekçeyle yöneldiğini yazmak.
- İdrak çağındaki çocuğun dinlenmesi talebini TMK ilkeleri çerçevesinde gerekçelendirmek.
- Tanıkların hangi vakıayı bildiğini dilekçede tek tek eşleştirmek.
Kararın Uygulanabilirliği
Kişisel ilişki hükmü, saatleri ve teslim yerini içerecek şekilde açık yazılmadığında uygulamada sürekli ihtilaf doğar. Talep sonuç kısmının infaz edilebilir netlikte kaleme alınması, ileride açılacak yeni davaların önüne geçer.
Bu rehber genel bilgi sunar; velayet dosyalarında her ailenin koşulları ayrı değerlendirildiğinden, delil listesinin oluşturulması aşamasında bir avukatla çalışılması yararlı olacaktır.