Anlaşmalı boşanmada dosyayı bir duruşmada bitiren de, yıllar süren yeni davalara yol açan da aynı belgedir: protokol. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde ele alınan bu rehber, velayet düzenlemesinin protokolde nasıl uygulanabilir biçimde kurulacağını ve sonraki taleplerin hangi mercie yöneltileceğini konu alır.
Protokolde Belirsiz Bırakılmaması Gereken Kalemler
- Kişisel ilişkinin gün, saat ve teslim yeri düzeyinde yazılması; okul dönemi ile tatil dönemi ayrı ayrı düzenlenmelidir.
- Resmî tatil, dinî bayram ve doğum günlerinin hangi yıl kimde geçirileceği; dönüşümlü düzen açıkça belirtilmelidir.
- Yurt dışına çıkış, şehir değişikliği ve okul değişikliği hâlinde izlenecek usul.
- İştirak nafakasının miktarı, ödeme günü, ödeme kanalı ve artış ölçütü; artışın hangi ölçüte bağlandığı yazılmazsa her yıl yeni uyuşmazlık doğar.
- Sağlık, eğitim ve olağandışı giderlerin nasıl paylaşılacağı.
Neden Uygulanabilirlik Kritik
Velayet ve kişisel ilişkiye dair hükümlerin icrası, para alacaklarından farklı bir mantıkla işler. Teslim saatinin veya yerinin belirsiz kalması, ihlalin ispatını imkânsız hâle getirir. Bu nedenle protokol yazılırken şu ölçüt uygulanmalıdır: metni hiç tanımayan bir üçüncü kişi, yalnızca protokole bakarak hangi gün kimin ne yapacağını tereddütsüz söyleyebiliyor mu?
Hâkimin Denetimi ve Değişiklik Önerisi
Anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafların anlaşmasıyla bağlı değildir; özellikle çocuğun yararına ilişkin hükümlerde değişiklik yapılmasını isteyebilir. Bu ihtimale karşı, protokolün ikinci bir çözüm seçeneğiyle birlikte hazırlanması duruşmanın ertelenmesini önler. Tarafların bizzat dinlenmesi zorunluluğu da unutulmamalı, vekâletle temsilin yeterli olmadığı hâller önceden planlanmalıdır.
Karardan Sonra Hangi Talep Nereye
- Velayetin değiştirilmesi ya da kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi, aile mahkemesinde açılacak yeni bir davanın konusudur; kararı veren mahkemeye dilekçe vermek yeterli değildir.
- Nafakanın artırılması veya azaltılması ayrı bir dava türüdür; icra dosyasından talep edilemez.
- Ödenmeyen nafaka için icra takibi başlatılır; ödememenin yaptırımı ise ayrı bir usulde, icra ceza mahkemesinde değerlendirilir.
- Kişisel ilişkinin engellenmesi hâlinde icra dairesi aracılığıyla teslim işlemi ve öngörülen usul işletilir; doğrudan kolluğa başvurmak çoğu zaman sonuç doğurmaz.
- Çocuğun yurt dışına izinsiz götürülmesi riski varsa, buna ilişkin tedbir talebi bekletilmeden aile mahkemesine yöneltilmelidir.
Sonraki Dava İçin Bugünden Delil Biriktirmek
Velayetin değiştirilmesi taleplerinde belirleyici olan, iddiaların tarihli ve doğrulanabilir kayıtlara dayanmasıdır. Teslim tutanakları, okul devamsızlık kayıtları, sağlık raporları ve tarafsız kanallardan yapılan yazışmalar bu birikimi oluşturur. Çocuğun beyanının alınması ve uzman incelemesi ise mahkemenin takdirindedir; bu nedenle çocuğu sürece dâhil etmeye yönelik girişimler yarar değil zarar doğurabilir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Çocuğun yaşı, tarafların yerleşim yerleri ve mevcut hükümlerin içeriği izlenecek yolu değiştirebileceğinden, protokol metninin bireysel olarak hazırlanması önerilir.