Velayet uyuşmazlıklarında kararın alınması sürecin yarısıdır; diğer yarısı kararın fiilen uygulanmasıdır. Bu ikinci aşamada taraflar sıklıkla yanlış kapıyı çalar, çünkü çocuğa ilişkin ilamların yerine getirilmesi artık klasik icra takibi mantığıyla yürümez.
Velayet Davasında Görev ve Yetki
Velayetin belirlenmesi, değiştirilmesi ve kişisel ilişki kurulmasına ilişkin talepler 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. TMK ve HMK çerçevesinde yetki, davanın türüne göre değişir: boşanmayla birlikte istenen velayet ile boşanmadan sonra açılan velayetin değiştirilmesi davasında yetkili yer aynı olmayabilir. Bu nedenle dava dilekçesi hazırlanırken talebin bağımsız mı yoksa bağlı bir talep mi olduğu baştan belirlenmelidir.
Kararın Yerine Getirilmesinde Değişen Merci
Çocuk teslimi ile çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilamların yerine getirilmesi, icra dairesi eliyle yürütülen bir işlem olmaktan çıkarılmış; bu iş Adalet Bakanlığı bünyesindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine bırakılmıştır. Uygulamada hâlâ icra dairesine yapılan başvurular, kararın uygulanmasını haftalarca geciktirebilmektedir. Sürecin çocuğun üstün yararı gözetilerek ve uzman eşliğinde yürütülmesi, tarafların da yaklaşımını buna göre kurmasını gerektirir.
Yargılama Sürerken: Geçici Önlemler
- Dava süresince velayete ilişkin geçici düzenleme ve kişisel ilişki takvimi mahkemeden istenebilir.
- Tedbir nafakası talebi velayet talebinden ayrı olarak değerlendirilir ve ayrıca ileri sürülmelidir.
- Çocuğun yurt dışına çıkışına ilişkin talepler ayrı bir karar konusudur.
- Uzman görüşü ve sosyal inceleme raporu talebi, dosyanın en belirleyici unsurlarındandır.
Yabancı Mahkeme Kararı Varsa
Yurt dışında verilmiş bir velayet kararının Türkiye'de sonuç doğurabilmesi için tanıma veya tenfiz kararı gerekir; bu dava da aile mahkemesinde görülür. Tanıma kararı alınmadan yabancı ilama dayanarak doğrudan uygulama istenmesi, merci bakımından en sık karşılaşılan tıkanma noktasıdır.
Uygulama Aşamasına Hazırlık
- Kararın kesinleşme şerhini ve infaza elverişli örneğini temin edin.
- Kişisel ilişki takviminin gün, saat ve teslim yeri bakımından tereddüde yer bırakmadığını kontrol edin.
- Uygulanmayan her teslim için tarih ve tanık bilgisiyle kayıt tutun.
- Sürekli aksama hâlinde velayetin değiştirilmesi talebinin koşullarını ayrıca değerlendirin.
- Tarafların iletişimini yazılı kanallara taşıyarak süreci belgelenebilir hâle getirin.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çocuğun yaşı, tarafların yerleşim yerleri ve kararın içeriği uygulamanın seyrini değiştirebilir; özellikle kararın yerine getirilmesi aşamasında hukuki destek almak, çocuk üzerindeki yükü de azaltır.