Saklı payı zedelenen mirasçının önünde birden fazla dava türü bulunur ve bunlar birbirinin yerine kullanılamaz. Tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali, denkleştirme ve miras payının devri talepleri farklı şartlara, farklı sürelere ve farklı sonuçlara bağlıdır. Yanlış seçim, esasa girilmeden dosyanın kapanmasına yol açabilir.
Tenkis mi, Muvazaa mı? Ayrımın Pratik Ölçütü
Tenkis, murisin tasarrufunun geçerli olduğu ancak saklı payı aştığı hâllerde gündeme gelir; talep, tasarrufun saklı payı ihlal eden kısmının indirilmesidir. Muris muvazaası iddiası ise tasarrufun görünürde satış, gerçekte bağış olduğunu ve bu nedenle baştan geçersiz sayılması gerektiğini ileri sürer. Muvazaa kabul edilirse taşınmaz terekeye döner ve tüm mirasçılar payları oranında yararlanır; tenkiste ise yalnızca saklı pay tamamlanır. Bu nedenle iki talep çoğu zaman kademeli olarak ileri sürülür: önce muvazaa, kabul edilmezse tenkis. Kademeli talep sıralaması dilekçede açıkça kurulmalıdır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tenkis davası asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu, mirastan doğan davalar için murisin son yerleşim yeri mahkemesini öngörür ve bu yetki, terekenin paylaşılmasına ilişkin davalarda kesin niteliktedir. Miras bırakanın son yerleşim yeri ile taşınmazın bulunduğu yer farklıysa, açılacak davanın türü yetkiyi de değiştirir: tenkis talebi murisin son yerleşim yeri mahkemesine, taşınmazın aynına ilişkin bir tescil talebi ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine bağlanabilir. Mirasçılık belgesinin alınması ise sulh hukuk mahkemesi ya da noter aracılığıyla yürütülen ayrı bir işlemdir.
Dava Öncesi Hazırlık Sırası
- Mirasçılık belgesi temin edilir, mirasçıların tamamı ve payları netleştirilir.
- Murisin ölüm tarihi itibarıyla malvarlığı çıkarılır; tapu, banka ve trafik kayıtları geriye dönük olarak istenir.
- Sağlığında yapılan devirler tarih sırasına dizilir; her devir için karşılık ödenip ödenmediği araştırılır.
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılıp okunma tutanağı ve tebliğ tarihleri dosyaya konur.
- Saklı pay oranı, mirasçı sıfatına göre hesaplanır ve zedelenen miktar somut olarak gösterilir.
Süre Riskini Yönetmek
Tenkis talebi belirli sürelere bağlıdır ve süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlar. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada tartışma konusudur; bu nedenle mirasçının tapu kaydını ne zaman gördüğü, vasiyetnamenin ne zaman tebliğ edildiği gibi olgular belgeye bağlanmalıdır. Muvazaa iddiasının süreye tabi olmaması ile tenkisin süreye tabi olması arasındaki fark, kademeli talep kurgusunun neden önem taşıdığını gösterir.
Mirasçılar Arasında Anlaşma Yolu
Tereke uyuşmazlıklarında anlaşma, çoğu zaman yargılamadan daha isabetli sonuç verir; çünkü paylaşımın fiilî uygulanabilirliği mahkeme kararından çok tarafların kabulüne bağlıdır. Ancak imzalanacak paylaşım sözleşmesinin, taşınmaz devri içeriyorsa gerekli şekil şartlarını karşılaması gerekir. Ayrıca anlaşmaya katılmayan bir mirasçı bulunduğunda, metin diğerlerini bağlasa da terekenin bütünü hakkında sonuç doğurmaz. Bu nedenle anlaşma masasına tüm mirasçıların dâhil edilip edilemeyeceği baştan değerlendirilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; her terekenin yapısı, devir geçmişi ve mirasçı sayısı farklı bir yol haritası gerektirir. Süreye tabi taleplerin bulunması nedeniyle, mirasla ilgili bir uyuşmazlıkta gecikmeden hukuki destek alınması yerinde olur.