Bir vasiyetname ortaya çıktığında mirasçıların ilk refleksi çoğu zaman bu vasiyet geçersizdir demek olur. Oysa TMK sisteminde vasiyete karşı çıkmanın tek bir yolu değil, birbirinden farklı sonuçlar doğuran birkaç yolu vardır ve her yol ayrı bir usul kapısından geçer. Bu rehber, vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılmasından iptal talebine kadar olan zinciri, usule aykırı bir işlemin hangi noktada telafisiz hak kaybına dönüştüğünü merkeze alarak anlatıyor.
Süreler Açılma ve Tebliğ Anında Başlar
Vasiyetname, ölümün öğrenilmesi üzerine yetkili sulh hukuk mahkemesine teslim edilir; mahkeme vasiyetnameyi açar, okur ve ilgililere suret tebliğ eder. Uygulamada en kritik ayrıntı şudur: iptal talebi bakımından işleyen hak düşürücü süre, kişinin vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrendiği ana bağlanır. Bu nedenle tebligat parçası dosyanın en değerli belgesidir. Tebliğ tarihi kayıt altına alınmadan yapılan süre hesabı baştan yanlıştır; sonradan yapılan itiraz da süre yönünden reddedilir.
Hangi Talep Hangi Sonucu Verir
- İptal talebi: ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekil eksikliği veya hukuka aykırı koşul iddiasına dayanır; kabulü hâlinde kazandırma ortadan kalkar.
- Tenkis talebi: vasiyetname geçerli olsa bile saklı payı zedeliyorsa gündeme gelir; kazandırma saklı pay sınırına indirilir.
- Yorum uyuşmazlığı: metin belirsizse iptal değil, iradenin belirlenmesi istenir.
- Mirasın reddi: tereke borca batıksa, kanunun öngördüğü üç aylık ret süresi bunlardan tamamen bağımsız işler ve kaçırılırsa geri alınamaz.
Usule Aykırı İşlemin Sık Görülen Hâlleri
- İptal ile tenkisin aynı dilekçede ayrıştırılmadan, terditli talep kurulmadan yazılması.
- Davanın vasiyet alacaklısı yerine yalnızca bir mirasçıya yöneltilmesi ve taraf teşkilinin eksik kalması.
- Tereke tespiti yapılmadan saklı pay hesabının varsayıma dayandırılması.
- Ret beyanının süresi içinde sulh hâkimliğine değil, başka mercie iletilmesi.
- El yazılı vasiyet iddiasında aslın ibraz edilmemesi ve yazı incelemesine elverişli örnek sunulmaması.
Başvuru Dosyasını Kurma Sırası
Önce nüfus kaydı, mirasçılık belgesi ve vasiyetnamenin açılma tutanağı bir araya getirilir. Ardından murisin son yıllarına ait sağlık kayıtları, tapu ve banka hareketleri kronolojik olarak dizilir; ehliyet tartışması varsa bu kronoloji iddianın omurgasını oluşturur. Talep sonucu, hangi kazandırmanın ne ölçüde iptal veya tenkis edileceğini ölçülebilir biçimde göstermelidir. Delil listesi sunulurken tanık beyanının hangi vakıayı ispatlayacağı tek tek belirtilir; genel ifadeler ispat yükünü karşılamaz.
Ret İhtimaline Karşı Yedek Plan
Vasiyetin iptali reddedilse dahi saklı pay korumasının devrede kaldığı unutulmamalıdır. Bu nedenle ilk dilekçe kurulurken tenkis, terekeye iade ve gerektiğinde tedbir talepleri sıralı biçimde düşünülmeli, dosya bir sonraki aşamada yeniden kurgulanabilecek şekilde tutulmalıdır.
Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir; her tereke kendi belge düzeni ve mirasçı yapısıyla ayrı değerlendirilir. Vasiyetnameyi öğrendiğiniz tarihi not ederek bir hukukçuyla erkenden görüşmeniz, süre kaynaklı kayıpların önüne geçer.