Vasiyetname söz konusu olduğunda mirasçıların en sık düştüğü hata, önce hukuki tartışmayı başlatıp sonra belge aramaktır. Oysa bu dosyalarda hangi davanın açılacağı, toplanan belgelerin niteliğine göre belirlenir. TMK'nın miras hükümleri iptal, tenkis ve muvazaa iddialarını farklı koşullara bağladığından, delil toplama sırası doğrudan strateji anlamına gelir.
Açılma ve tebliğ anı takvimi başlatır
Vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunur ve ilgililere bildirilir. Bu bildirim, itiraz için öngörülen sürelerin başlangıcı bakımından belirleyicidir. Tebliğ evrakının ve mahkeme tutanağının bir örneğinin hemen alınması, sonradan süre tartışmasına girilmesini önler. Mirasçılık belgesi ile birlikte tereke kayıtlarının çıkarılması da aynı aşamada yapılmalıdır.
İptal sebebine göre delil değişir
Talebin dayanağı değiştikçe aranan belge de değişir:
- Ehliyetsizlik iddiasında hastane kayıtları, epikriz, reçete geçmişi ve varsa vesayet dosyası
- İrade sakatlığı iddiasında vasiyet dönemine ilişkin tanık anlatımları ve yazışmalar
- Şekil eksikliği iddiasında vasiyetnamenin aslı, el yazılı metinde tarih ve imza incelemesi
- Resmî vasiyette memur ve tanıkların işleme katılım kayıtları
- Muvazaa tartışmasında tapu devir bedeli ile ödeme kayıtlarının karşılaştırılması
Süre baskısı ve tenkis alternatifi
İptal davası hak düşürücü süreye bağlıdır ve bu süre, iptal sebebinin öğrenildiği ana göre işler. Sürenin kaçırıldığı ya da iptal sebebinin ispatının güç olduğu hâllerde saklı paya tecavüz varsa tenkis talebi gündeme gelir. Tenkiste tartışma vasiyetin geçerliliği değil, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesidir. Bu nedenle terekenin aktif ve pasifinin, sağlararası kazandırmalarla birlikte hesaplanabilir hâle getirilmesi gerekir.
Belge toplama sırası
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği alınır.
- Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin dosya ve tebliğ evrakı temin edilir.
- Miras bırakanın tapu, banka ve şirket kayıtları geçmişe dönük çıkarılır.
- Sağlık kayıtları, vasiyet tarihini kapsayacak biçimde toplanır.
- Elde edilen tabloya göre iptal, tenkis veya muvazaa yolundan hangisinin öncelikli olduğu belirlenir.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Terekenin yapısı ve vasiyetin düzenlenme biçimi sonucu değiştirebileceğinden, süreler işlemeye başlamadan miras hukuku alanında görüş alınması önerilir.