Miras bırakanın borçlarından sorumluluk, mirasçının hiçbir işlem yapmaması halinde kendiliğinden doğar. Bu nedenle reddi miras, harekete geçmeyi gerektiren istisnai bir kurumdur ve TMK bunu kısa bir süreye bağlamıştır. Aşağıda üç aylık sürenin nasıl hesaplandığı, ret beyanının nasıl yapıldığı ve süre kaçırıldığında kalan seçenekler ele alınıyor.
Sürenin Başladığı An Herkes İçin Aynı Değildir
Yasal mirasçılar bakımından üç aylık süre, kural olarak mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Atanmış mirasçılarda ise başlangıç, atamanın kendilerine resmen bildirildiği andır. Önce reddeden mirasçının payı sonraki dereceye geçtiğinde, o mirasçı için süre kendi öğrenme tarihinden itibaren yeniden hesaplanır. Bu nedenle ailedeki her mirasçı için ayrı bir takvim tutulmalıdır; tek bir ortak tarihe göre hareket etmek yaygın bir hatadır.
Ret Beyanının Yapılışı
- Mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesi belirlenir.
- Ret beyanı sözlü veya yazılı olarak mahkemeye bildirilir; beyan kayıtsız ve şartsız olmalıdır.
- Mirasçılık belgesi, nüfus kayıt örneği ve ölüm belgesi dosyaya sunulur.
- Küçük veya kısıtlı mirasçılar bakımından gerekli izin ve temsil konusu ayrıca değerlendirilir.
- Ret beyanının mahkeme kaydına geçtiği tarih belgelenir; bu tarih sonraki tüm tartışmalarda dayanaktır.
Terekeye Karışmak Ret Hakkını Ortadan Kaldırabilir
Süre içindeyken bile, mirasçı gibi davranmak ret hakkını düşürebilir. Terekedeki taşınmazın kiraya verilmesi, banka hesabından olağan cenaze giderlerini aşan tasarruflarda bulunulması, araç veya taşınmaz üzerinde işlem yapılması bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu nedenle ret düşünülüyorsa, karar verilene kadar terekeye ilişkin hiçbir tasarrufta bulunulmaması gerekir. Terekenin durumu belirsizse, ret yerine terekenin resmî defterinin tutulmasının istenmesi ara bir çözüm olarak değerlendirilebilir.
Süre Kaçtıysa: Hükmen Ret
Üç aylık süre geçmiş olsa dahi, mirasbırakan ölümü anında ödemeden aciz halindeyse mirasın hükmen reddedildiğinin tespiti istenebilir. Bu, süreye bağlı bir ret beyanı değil, mevcut durumun tespitine yönelik bir davadır ve HMK genel usulüne göre görülür. Alacaklılar tarafından takip başlatılmışsa, bu tespit talebi takibe karşı savunmanın merkezine yerleşir. Borca batıklığın ölüm anındaki mal ve borç dökümüyle ortaya konması gerektiğinden, banka kayıtları, icra dosyaları ve tapu–araç kayıtları bir arada toplanmalıdır.
Usule Aykırı İşlem Riski
Bu dosyalarda en sık görülen kayıp, ret beyanının yetkisiz mahkemeye yapılması ve doğru mahkemede süre dolduktan sonra durumun fark edilmesidir. İkinci sık hata, ret beyanına şart veya kısmilik eklenmesidir; kayıtlı beyan geçersiz sayılabilir. Üçüncüsü, ret sonrası kendisine pay geçen alt derece mirasçıların hiç bilgilendirilmemesi ve onların süresini kaçırmasıdır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Öğrenme tarihinin ispatı ve terekenin durumu her dosyada farklı olduğundan, karar vermeden önce mirasçı listesiyle birlikte hukuki değerlendirme almanız önerilir.