Miras bırakanın yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçının payını zedeliyorsa, TMK bu mirasçıya tenkis talebinde bulunma imkânı tanır. Dava, HMK usulüne göre yürür. Uygulamada dosyaların önemli bir kısmı esastan değil, süre hesabındaki hatalar ve terekenin baştan tespit edilmemesi nedeniyle güç duruma düşer.
Önce Saklı Payın Zedelendiğini Göstermek
Tenkis talebi soyut bir hakkaniyet iddiası değildir. Terekenin aktif ve pasifi belirlenmeden, kazandırmaların değeri eklenmeden saklı payın ne kadar zedelendiği hesaplanamaz. Bu nedenle ilk adım, miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı ile sağlığında yaptığı devirlerin ayrı ayrı listelenmesidir. Tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, şirket pay defterleri ve varsa vasiyetname bu listenin dayanağını oluşturur.
Süre İki Katmanlıdır
Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren işleyen bir yıllık süreye tabidir. Bunun yanında, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen on yıllık azami süre bulunur. İki süre birlikte gözetilir; öğrenme geç gerçekleşmiş olsa dahi azami süre dolmuşsa hak düşer. Öğrenme tarihinin ne zaman gerçekleştiği çoğu zaman ayrı bir ispat konusudur ve bu tarihi gösteren yazışma, tapu sorgusu ya da tebligat kayıtları önem taşır.
Reddi Miras Süresiyle Karıştırma Riski
Mirasın reddi için öngörülen üç aylık süre, tenkis süresiyle hiçbir bağlantısı olmayan ayrı bir düzenlemedir. Bu iki süreyi birbirine karıştırmak, hem gereksiz bir ret beyanına hem de tenkis hakkının zamanında kullanılmamasına yol açabilir. Benzer şekilde muris muvazaasına dayalı tapu iptali talebi de tenkisten farklı bir hukuki sebeptir ve kendine özgü koşulları vardır.
Dava Öncesi Alınabilecek Önlemler
- Terekenin tespiti talebiyle mevcut malvarlığının kayda geçirilmesi istenebilir.
- Mirasçılık belgesi alınarak sıfat tartışması baştan kapatılır.
- Tapu ve banka kayıtları için mahkeme aracılığıyla bilgi talebi planlanır.
- Devredilen taşınmazlar bakımından kayıt üzerine tedbir talebi değerlendirilir.
- Talep, kademeli biçimde kurgulanarak alternatif hukuki sebepler saklı tutulur.
Değer Hesabında Kritik Nokta
Kazandırmaların değeri, işlemin yapıldığı tarihteki bedel üzerinden değil, kanunda öngörülen esaslara göre belirlenir. Bu nedenle hesaplama, bilirkişi incelemesine açık bir alandır ve talebin en baştan belirli bir tutara sabitlenmesi ileride hak kaybı doğurabilir.
Miras dosyalarında süreler hak düşürücü nitelikte olabildiğinden, bu genel bilgilerle yetinmeyip terekenizin durumunu bir hukukçuyla birlikte incelemeniz önerilir.