Miras uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan durum, mirasçıların vasiyetnameden yıllar sonra haberdar olmasıdır. Oysa vasiyetnameye karşı açılacak davalar öğrenmeye bağlı ve nispeten kısa sürelere tabidir. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu süreçte, vasiyetnamenin açılıp okunması aşamasının kaçırılması, sonraki bütün talepleri güçleştirir.
Vasiyetnamenin Açılması Neden Kritik Bir Andır?
Ele geçen vasiyetname sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve mahkemece açılıp ilgililere okunur; ardından mirasçılara tebliğ edilir. Bu tebliğ, dava sürelerinin başlangıcı bakımından belirleyicidir. Mirasçılardan birinin adresinin güncel olmaması nedeniyle tebligatın ulaşmaması sık görülür; bu durumda öğrenme anını gösteren her kayıt, ileride sürenin tartışılmasında kullanılacak en önemli belge olur.
İptal ile Tenkis Aynı Şey Değildir
- İptal davası: vasiyetnamenin ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil eksikliği nedeniyle geçersizliği ileri sürülür.
- Tenkis davası: vasiyetname geçerlidir; ancak saklı paya tecavüz eden kısmın indirilmesi istenir.
- Muvazaa iddiası: sağlararası devirler bakımından ayrı bir dava türü gündeme gelir.
- Terekenin tespiti: henüz dava kurgusu netleşmemişse, öncelikle malvarlığının tespiti istenebilir.
Sürenin Başlangıcını Belgelemek
Bu davalarda süre, çoğunlukla vasiyetnamenin veya saklı pay ihlalinin öğrenildiği andan itibaren işler; ayrıca ölüm tarihine bağlanan daha uzun bir üst sınır bulunur. Bu nedenle dosyada iki tarih ayrı ayrı belgelenmelidir: ölüm tarihi ve öğrenme tarihi. Tapu ve banka kayıtlarının ne zaman talep edildiği, mirasçılık belgesinin ne zaman alındığı da öğrenme anını destekleyen kayıtlardandır.
Hazırlık Sırası
- Mirasçılık belgesi alınır ve mirasçılar arasındaki paylar netleştirilir.
- Tereke kapsamındaki taşınmaz, hesap ve şirket payları listelenir.
- Murisin son dönemine ait sağlık kayıtları, ehliyet tartışması ihtimaline karşı temin edilir.
- Vasiyetnamenin düzenlenme biçimi şekil şartları yönünden incelenir.
- Saklı pay hesabı, sağlararası kazandırmalar da dâhil edilerek yapılır.
Sonuç
Miras dosyalarında aile içi dengeleri korumak için verilen aralar, çoğu zaman hakkın kendisini tüketir; süre yalnızca dava açılmasıyla korunur. Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır ve terekenin yapısı ile vasiyetnamenin türüne göre sonuç değişebilir. Vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarihten itibaren gecikmeden hukuki değerlendirme almanız gerekir.