Kambiyo senetlerine dayanan uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman senedin varlığını değil, aradaki temel ilişkiyi tartışır. Bu tartışmada kimin neyi hangi araçla ispat edeceği önceden belirlenmemişse, süreç uzar ve sonuç öngörülemez hâle gelir. Bu rehber, TTK çerçevesinde senet düzenlenirken ispat zemininin nasıl kurulacağına odaklanır.
Senet Metni ile Temel İlişkiyi Ayırmak
6102 sayılı TTK, kambiyo senetlerinin şekil şartlarını sıkı biçimde düzenler. Eksik bir unsur, belgenin kambiyo senedi vasfını kaybetmesine yol açabilir. Buna karşılık senedin arkasındaki borç ilişkisi TBK hükümlerine tabidir. Bu iki katmanın ayrı ayrı belgelendirilmesi, ileride ileri sürülecek defilerin karşılanmasını kolaylaştırır.
Delil Sözleşmesi Ne İşe Yarar
Taraflar, aralarındaki uyuşmazlığın hangi delillerle ispatlanacağını sözleşmeyle belirleyebilir. Bu düzenleme, özellikle teslim, ödeme ve iade iddialarında sözlü beyanların yarattığı belirsizliği azaltır. Uygulamada en çok tercih edilen kayıtlar şunlardır:
- Ödemenin yalnızca banka kanalıyla ve senet numarası açıklaması yazılarak yapılacağı
- Teslim ve iade işlemlerinin yazılı tutanakla belgeleneceği
- Bildirimlerin belirli bir elektronik adrese yapılacağı
- Ticari defter kayıtlarının hangi kapsamda esas alınacağı
- Senedin teminat amaçlı olduğu iddiasının nasıl ispatlanacağı
Süre Rejimini Gözden Kaçırmamak
Çekte ibraz süreleri, düzenleme ve ödeme yerinin aynı ya da farklı olmasına göre değişir ve ibraz edilmeyen çekte başvuru hakları bakımından sonuç doğar. Bonoda ise kabul edene karşı talepler, vade tarihinden itibaren işleyen üç yıllık zamanaşımına tabidir. Bu sürelerin dosya açılırken değil, senet alınırken takvime işlenmesi gerekir.
Teminat Senedi İddiasının Zorluğu
- Senedin teminat amacıyla verildiği yazılı bir belgeyle desteklenmelidir.
- Sözleşme ile senet arasındaki bağ, senet numarası ve tutarı üzerinden kurulmalıdır.
- Asıl borcun sona erdiği hâllerde senedin iadesi tutanakla kayıt altına alınmalıdır.
- Kısmi ödemeler senet üzerine değil, ayrı bir belgeye ve banka kaydına bağlanmalıdır.
- Ciro zinciri, elden geçen her aşama için belgelendirilmelidir.
Kayıt Eksikliğinin Doğurduğu Sonuç
Elden yapılan ödemeler, iade edilmeyen senetler ve yalnızca sözlü mutabakata dayanan iskonto uygulamaları, ticari ilişki bozulduğunda ispat edilemeyen alacak ve borçlara dönüşür. Ticari defterlerin usulüne uygun tutulması bu bakımdan ayrıca değer taşır; düzenli tutulmayan defter, sahibinin lehine sonuç doğurmaz.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Senet metni ve sözleşme kurgusu ticari ilişkinin yapısına göre değiştiğinden, hazırlık aşamasında hukuki görüş alınması yerinde olur.