Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda hata payı çok dardır. TTK ve TBK maddi hukuku belirlerken, takip aşamasındaki süreler farklı bir mantıkla işler. Bu rehber, çek ve senet dosyalarında delil sözleşmesinin nasıl kurulduğunu ve süre kaynaklı hak kayıplarının nasıl önlendiğini ele alıyor.
Senedin Şekil Şartları Bir Delil Meselesidir
Bono ve çekte kanunun aradığı unsurlardan birinin eksikliği, belgenin kambiyo senedi vasfını yitirmesine yol açabilir. Bu durumda alacak tamamen ortadan kalkmaz, ancak takip yolu ve ispat rejimi değişir. Bu nedenle dosyanın ilk incelemesinde senedin tarihi, bedeli, imzası ve keşide yeri gibi unsurları tek tek denetlemek gerekir.
Delil Sözleşmesinin Sınırları
Taraflar, aralarındaki ilişkide hangi delillerle ispat yapılacağını sözleşmeyle kararlaştırabilir. Ticari ilişkilerde bu düzenleme, kayıtların veya belirli defterlerin münhasır delil sayılacağı biçiminde karşımıza çıkar. Ancak delil sözleşmesi sınırsız değildir: tarafın tümüyle savunmasız bırakılması sonucunu doğuran ve hakimin resen araştırma yetkisini ortadan kaldıran düzenlemeler geçerli kabul edilmez. Senede karşı senetle ispat kuralı da bu çerçevede birlikte okunmalıdır.
Süre Riskini Azaltan Kontrol Listesi
- Çekin ibraz süresi içinde bankaya sunulup sunulmadığını doğrulayın; ibraz edilmemesi başvuru haklarını etkiler.
- Karşılıksızlık kaydının tarihini ve muhatap bankanın şerhini dosyaya ekleyin.
- Kambiyo senetlerine mahsus takipte ödeme emrine itiraz süresi genel takipten daha kısadır ve itiraz icra mahkemesine yapılır; bu süre kaçırıldığında borç kesinleşir.
- İmzaya itiraz ile borca itirazı ayrı ayrı ve açıkça belirtin; imzaya itiraz edilmemesi imzanın kabulü sonucunu doğurabilir.
- Zamanaşımı savunması yapılacaksa senet türüne göre farklı süre rejimlerinin uygulandığını dikkate alın.
- Ciro zincirini baştan sona çıkarın; zincirdeki kopukluk hem hak sahipliğini hem savunmayı etkiler.
Şirketler Açısından Önleyici Uygulama
Senet ve çek kabul eden şirketlerde risk, uyuşmazlık çıktıktan sonra değil, tahsil politikası kurulurken azaltılır. Senedi teslim alan kişinin yetkisi, teslim tutanağı, teminat senedi ise bunun yazılı olarak kayıt altına alınması ve senetlerin fiziki muhafaza düzeni, sonradan çıkacak tartışmaların büyük kısmını baştan çözer. Teminat amacıyla verilen senedin bu niteliğinin belgelenmemesi, uygulamada en sık rastlanan ispat sorunudur.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; senedinizin türü, takip şekli ve tebligat tarihleri sonucu belirler. Kısa süreler nedeniyle ödeme emrini aldıktan sonra vakit kaybetmeden hukuki destek alınması gerekir.