Çek ve senede dayalı uyuşmazlıklarda kayıpların önemli bölümü esasa ilişkin tartışmadan değil, yanlış mercide açılan dosyadan ve kaçırılan sürelerden doğar. Bu rehber, kambiyo senedi ihtilaflarında yetki boyutunu bir risk kontrol listesi mantığıyla ele alır; amaç, hak düşürücü süre baskısı altındayken hangi kontrolün önce yapılacağını netleştirmektir.
Yetki ve Süre Aynı Tabloda Okunmalıdır
Kambiyo senetlerinde itiraz ve şikâyet süreleri, genel dava sürelerine göre belirgin biçimde kısadır. Yetkiye ilişkin itirazın da kendine özgü bir zamanlaması vardır: takibe itiraz süresi işlerken yetki tartışması ayrı bir kanaldan yürür ve biri için harcanan zaman diğerini beklemez. Bu nedenle dosya açılırken tek bir takvim değil, birbirini bekletmeyen iki paralel takvim kurulmalıdır.
Senedin Kendisinden Doğan Yetki Sinyalleri
Senet metni, yetki tartışmasının ilk kaynağıdır. Ödeme yeri, keşide yeri, muhatap bankanın şubesi ve varsa sözleşmedeki yetki kaydı, hangi icra dairesinin ve hangi mahkemenin devrede olacağını doğrudan etkiler. TTK ve 6102 çerçevesinde senedin şekil şartlarındaki bir eksiklik, hem senedin kambiyo vasfını hem de buna bağlı usul yolunu değiştirebileceğinden, yetki incelemesi şekil incelemesiyle aynı anda yapılmalıdır.
Süre Dolmadan Tamamlanacak Kontroller
- Senedin aslı ve arka yüzündeki ciro zinciri okunabilir biçimde kayda alındı mı?
- Ödeme yeri ve keşide yeri kaydı senet metninde açıkça yer alıyor mu?
- Sözleşmede yetki kaydı varsa, tarafların sıfatı bu kaydı geçerli kılıyor mu?
- Tebligatın hangi adrese, hangi tarihte ve hangi şerhle yapıldığı belgelendi mi?
- Borcun kaynağı olan temel ilişkiye ait sözleşme, fatura ve ödeme dekontları ayrı bir klasörde toplandı mı?
Süre Kaybını Doğuran Tipik Zincir
- Tebligat evrakı geç fark edilir ve sürenin başlangıç günü yanlış hesaplanır.
- Yetkisiz mercie başvurulur; dosya doğru mercie ulaşana kadar süre işlemeye devam eder.
- İtiraz dilekçesinde yetkiye ilişkin ve esasa ilişkin itirazlar aynı anda ileri sürülmez.
- Sonradan eklenmek istenen itiraz, usul bakımından değerlendirme dışı kalır.
Bu zincirin kırılma noktası ilk adımdır: tebligat tarihinin belgeyle sabitlenmesi, sonraki bütün hesapların dayanağıdır. TBK kapsamındaki temel borç ilişkisine dair savunmaların da aynı dilekçede kurgulanması, ikinci bir başvuru ihtiyacını azaltır.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; senedin metni, taraf sıfatları ve tebligat tarihleri değiştiğinde sonuç da değişir. Elinizdeki senede ve takip dosyasına özgü hesabın bir hukukçuyla birlikte yapılması yerinde olur.