Kambiyo senedine dayanan uyuşmazlıklarda taraflar genellikle borcun varlığını değil, borcun ne kadarının ve hangi belgeyle ispat edilebileceğini tartışır. Çek ve senet ilişkileri TTK, yani 6102 sayılı Kanun ile TBK hükümleri çerçevesinde kurulur; tarafların ispat araçlarını önceden belirlemesi ise delil sözleşmesi başlığında karşımıza çıkar. Aşağıdaki liste, senedin şeklî denetiminden uzlaşma kararına kadar riskleri sıraya koymak içindir.
Senedin Şeklî Denetimi Önce Yapılır
Bir belgenin kambiyo senedi sayılabilmesi için kanunun aradığı unsurları taşıması gerekir. Unsur eksikse belge, kambiyo senedine mahsus takip imkânını kaybeder ancak adi bir borç ikrarı olarak değerlendirilebilir. Bu ayrım hem takip yolunu hem de itiraz süresini değiştirdiğinden, dosyanın ilk denetimi her zaman senedin yüzü üzerinden yapılmalıdır.
Şeklî denetimde bakılacak noktalar
- Senet türünü gösteren kayıt ve zorunlu unsurların varlığı
- Düzenleme ve vade tarihleri ile bunlar arasındaki tutarlılık
- Tutarın yazı ve rakamla gösterilmesi arasındaki farklar
- İmza, kaşe ve temsil yetkisi ilişkisi; şirket adına imzada yetki belgesi
- Ciro zinciri ve varsa ciro üzerindeki kayıtların niteliği
Delil Sözleşmesinin Sınırı
Taraflar aralarındaki ilişkide belirli vakıaların yalnızca belirli delillerle ispat edileceğini kararlaştırabilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir: bir tarafın ispat hakkını fiilen ortadan kaldıran düzenlemeler geçerli kabul edilmez. Çerçeve sözleşmelerin arasına yerleştirilmiş bu tür hükümler, uyuşmazlık çıktığında ilk sorgulanan maddeler arasında yer alır. Ticari defterlerin ispat gücüne ilişkin düzenlemeler de bu tabloya birlikte okunmalıdır.
Takip Aşamasında Dar Süreler
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda itiraz ve şikâyet süreleri genel takipten belirgin biçimde kısadır; özellikle imzaya itiraz ile borca itiraz farklı sonuçlar doğurur ve ayrı ayrı ileri sürülmelidir. Çekin ibraz süreleri ödeme yerine göre değişir ve sürenin geçirilmesi başvuru haklarını etkiler. Bu tarihler tek bir çizelgede toplanmadığında, esasa ilişkin geçerli bir savunma dahi incelenmeden kalabilir.
Ticari Uyuşmazlıkta Anlaşma ile Dava
- Konusu para alacağı olan ticari davalarda arabulucuya başvurunun dava şartı olduğu gözetildi mi?
- Senedin teminat amacıyla verildiği iddiası varsa bunu destekleyen yazılı belge bulunuyor mu?
- Karşı tarafın mali durumu, ilamın icra edilebilirliğini destekliyor mu?
- Anlaşma hâlinde senet asıllarının iadesi ve takip dosyasının kapatılması metne yazıldı mı?
- Faiz, komisyon ve masraf kalemleri ayrıştırılarak hesap denetlendi mi?
Kapanış
Buradaki değerlendirmeler geneldir; senedin türü, takip yolu ve taraflar arasındaki temel ilişki değiştiğinde strateji de değişir. Süreler kısa olduğundan tebligatın ardından vakit kaybetmeden hukuki destek alınması önerilir.