Kambiyo senedine dayanan uyuşmazlıklarda tarafların en çok zaman kaybettiği nokta, itirazın nereye yapılacağıdır. TTK ve TBK çerçevesinde çek ve senetten doğan ihtilaflarda takip hukuku, sözleşme hukuku ve ispat hukuku iç içe geçer; taraflar arasındaki delil sözleşmesi de bu denklemin çoğu zaman gözden kaçan parçasıdır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz?
Taraflar, aralarındaki ilişkinin hangi delillerle ispat edileceğini sözleşmeyle kararlaştırabilir. Ticari ilişkilerde cari hesap ekstresi, defter kayıtları veya elektronik yazışmaların münhasır delil sayılacağına dair kayıtlar sık görülür. Ancak delil sözleşmesi, senedin kambiyo vasfını ve takip hukukundaki özel usulünü değiştirmez. Senet metninde bulunması gereken zorunlu unsurlar eksikse, sözleşmeye konulan hiçbir ispat kaydı bu eksikliği kapatmaz.
İtirazın Mercii: İcra Dairesi mi, İcra Mahkemesi mi?
Genel haciz yolunda borca itiraz icra dairesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurur. Kambiyo senetlerine mahsus takipte ise tablo farklıdır: itiraz icra mahkemesine yöneltilir, süresi genel yoldakinden kısadır ve kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu iki yolu karıştırıp dilekçeyi yanlış mercie veren borçlu, çoğu zaman itiraz süresini de tüketmiş olur.
Zamana Duyarlı Adımlar
- Çekin bankaya ibraz tarihi ve karşılıksız işleminin yapıldığı tarih, sonraki tüm hesapların başlangıç noktasıdır.
- Senette vade, protesto ve ihbar zincirinin tarihleri müracaat hakkını doğrudan etkiler.
- İmzaya itiraz ile borca itiraz farklı sonuçlar doğurur; ikisi aynı dilekçede belirsiz biçimde harmanlanmamalıdır.
- Menfi tespit ve istirdat davalarının hangi aşamada açıldığı, teminat ve tedbir imkânını değiştirir.
Dosya Kurulumu İçin Sıralama
- Senedin aslı, arka yüzü ve ciro silsilesi taranarak kronolojik bir zincir çıkarılır.
- Temel ilişki (mal teslimi, hizmet, teminat) ayrı bir klasörde belgelenir.
- Sözleşmedeki delil kaydı ile elde bulunan belgelerin örtüşüp örtüşmediği kontrol edilir.
- Takip dosyasındaki tebligat parçalarının usulüne uygunluğu tek tek incelenir.
- İtiraz, menfi tespit ve şikâyet yollarından hangisinin somut olayda işlevsel olduğu karara bağlanır.
Sık Karşılaşılan Kırılma Noktası
Teminat amacıyla verilen senedin bedelsizliği iddiası, ticari hayatta en çok tartışılan konulardan biridir. Bu iddiayı ileri süren tarafın, delil sözleşmesiyle kendi elini bağlayıp bağlamadığını önceden görmesi gerekir; sözleşmede yalnızca yazılı delil kararlaştırılmışsa tanık beyanına dayanan bir savunma baştan zayıflar.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Senedin türü, tarafların tacir sıfatı ve takibin şekli sonucu değiştirebileceğinden, somut dosyanızda profesyonel bir değerlendirme almanız önerilir.