Kambiyo senedine dayalı takiplerde borçlu tarafın en çok başvurduğu yol, menfi tespit talebiyle birlikte icra takibine yönelik tedbir istemidir. Bu talebin kabulü, iddianın haklılığından çok, iddianın belgeye dayandırılmış olmasına bağlıdır. 6102 sayılı TTK'nın kıymetli evraka ilişkin düzenlemeleri senedin şekli gücünü belirlerken, TBK'nın borç ilişkisine dair hükümleri senedin arkasındaki temel ilişkinin tartışılmasına imkân verir.
Kambiyo Senedinde Tedbirin Sınırı
Senedin niteliği gereği, imza taşıyan bir belgeye karşı ileri sürülen iddialar güçlü bir delil olmadan sonuç doğurmaz. Bu nedenle tedbir talebinde bulunulurken hangi tedbirin istendiği açıkça belirtilmelidir: takibin tümüyle durdurulması ile satış işleminin ertelenmesi ya da ödemenin alacaklıya yapılmaması birbirinden farklı taleplerdir ve farklı ağırlıkta gerekçe gerektirir. Kapsamı dar tutulmuş bir talep, ölçülülük değerlendirmesinde daha kolay karşılık bulur.
İmza ve Metin İtirazlarının Belgelenmesi
İmzanın kendisine ait olmadığı ileri sürülüyorsa, karşılaştırmaya elverişli imza örneklerinin dosyaya baştan sunulması gerekir. Senette sonradan doldurma ya da değiştirme iddiası varsa, senedin fiziki aslı üzerinde yapılacak inceleme talebi açıkça yazılmalıdır. Bu tür iddialar genel ifadelerle ileri sürüldüğünde, tedbir aşamasında değerlendirmeye elverişli bir malzeme oluşmaz ve talep dosya üzerinden reddedilir.
Bedelsizlik ve Teminat Senedi İddiası
Senedin karşılıksız kaldığı ya da teminat amacıyla verildiği iddiası, uygulamada en sık ileri sürülen ve en sık ispatsız kalan savunmadır. Bu iddianın dayanağı senedin kendisi değil, arkasındaki ilişkidir. Dolayısıyla dosyaya sunulması gereken belgeler farklıdır.
- Temel ilişkiyi gösteren sözleşme, sipariş formu ya da cari hesap kaydı
- Senedin teminat amaçlı verildiğini gösteren yazışmalar veya sözleşmedeki teminat kaydı
- Borcun ödendiği ileri sürülüyorsa ödemeyi senede bağlayan açıklamalı banka kayıtları
- Senedin düzenlenme tarihi ile ticari ilişkinin seyrini karşılaştıran kronoloji
- Senedi elinde bulunduranın ilişkiye ne zaman dahil olduğunu gösteren belgeler
Teminat ve Zamanlama
Takibin durdurulmasına yönelik taleplerde teminat gündeme gelir ve teminat miktarı öngörülmediğinde lehe verilen karar fiilen uygulanamaz. Bu nedenle talep hazırlanırken teminatın nasıl karşılanacağı baştan planlanmalıdır. Zamanlama da belirleyicidir: satış aşamasına yaklaşmış bir dosyada geç yapılan başvuru, delil güçlü olsa dahi sonucu değiştirmeyebilir.
Karşı Tarafın Konumunu Değerlendirmek
Senedi elinde bulunduranın, temel ilişkinin tarafı mı yoksa senedi sonradan devralmış bir üçüncü kişi mi olduğu, ileri sürülebilecek savunmaların kapsamını doğrudan etkiler. Bu nedenle dosyada ilk yapılacak inceleme, senedin arka yüzündeki kayıtların ve devir zincirinin çıkarılmasıdır. Zincir netleşmeden kurulan bir savunma, yanlış tarafa yöneltilmiş olabilir.
Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; senedin türü, takibin aşaması ve tarafların sıfatı stratejiyi değiştirebileceğinden, talep sunulmadan önce dosyanın hukuki açıdan incelenmesi tavsiye edilir.