Ticari bir sözleşmeden doğan alacak takibinde ilk sorulacak soru, uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamına girip girmediğidir. Bu soruyu atlayan dosya, aylar sonra usulden retle geri döner. İkinci sorun ise daha sessizdir: tacirler arası ilişkilerde ispat büyük ölçüde kayıt düzenine bağlıdır ve eksik defter, eksik fatura itirazı sonucu doğrudan etkiler.
Kapsam testi: para alacağı mı, başka bir talep mi
TTK uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Sözleşmenin feshinin tespiti, tapu iptali, şirketler hukukundan doğan iptal talepleri gibi para ödemesine yönelik olmayan davalar bu kapsamda değildir. İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir talepleri de arabuluculuk sürecinin tamamlanmasını beklemez; aksi hâlde koruma tedbiri anlamsız hâle gelirdi.
Faturaya itiraz süresi neden belirleyici
TTK'ya göre kendisine fatura gönderilen taraf, kanunda öngörülen kısa süre içinde içeriğine itiraz etmezse faturayı kabul etmiş sayılır. Uygulamada alacaklının en güçlü kozu çoğu zaman budur. Aynı şekilde sözleşme görüşmelerini özetleyen teyit mektubuna süresinde itiraz edilmemesi de aleyhe sonuç doğurur. Bu nedenle savunma tarafında ilk kontrol, itirazın yapılıp yapılmadığı ve yapıldıysa hangi tarihte hangi yolla iletildiğidir.
Ticari defterlerin iki yönlü etkisi
6102 ve usul hükümleri çerçevesinde ticari defterler, usulüne uygun tutulmuş olmak ve açılış-kapanış onayları bulunmak kaydıyla sahibi lehine de delil olabilir. Ancak bu inceleme çift yönlüdür: karşı tarafın defterleri de değerlendirilir ve kendi defteriyle çelişen taraf bundan zarar görür. Defter kayıtları ile fatura, irsaliye ve banka hareketleri arasındaki uyumsuzluk, TBK kapsamındaki ifa savunmasını da zayıflatır.
Görüşme öncesi hazırlanacak asgari dosya
- Sözleşme metni, ekleri ve sonraki değişiklik yazışmaları tarih sırasıyla.
- Sipariş, irsaliye, teslim tutanağı ve kabul yazışmaları.
- Fatura seti ve faturalara itiraz edilip edilmediğine dair kayıtlar.
- Cari hesap ekstresi ile banka ödemelerinin eşleştirildiği tablo.
- Temerrüt ihtarı ve buna verilen cevap.
Anlaşma ile biterse dikkat edilecekler
Arabuluculuk anlaşma belgesi icra edilebilirlik bakımından güçlü bir sonuç doğurur. Bu nedenle ödeme takvimi, gecikme hâlinde muacceliyet, faiz başlangıcı ve karşılıklı ibra kapsamı belirsiz bırakılmamalıdır. Belirsiz kalan kalemler, kısa süre sonra ikinci bir uyuşmazlığa dönüşür.
Yukarıdaki değerlendirme genel çerçeveyi anlatır. Sözleşmenin türü, tarafların tacir sıfatı ve kayıt düzeni sonucu ciddi biçimde değiştirebilir; adım atmadan önce dosyanın hukuki incelemeye tabi tutulmasında yarar vardır.