Ortaklar arasındaki çekişmelerde tahkim, gizliliği ve hızı nedeniyle sıkça tercih ediliyor. Ancak esas sözleşmeye ya da pay sahipleri sözleşmesine bir tahkim şartı yazmak, her uyuşmazlığın hakemlerce çözülebileceği anlamına gelmez. Bu rehber, TTK ve TBK çerçevesinde şirket içi uyuşmazlıklarda tahkim yolunun sınırlarını ve tahkim dosyasında ispat düzenini ele alıyor.
Tahkim şartının nereye yazıldığı önemlidir
Tahkim şartı esas sözleşmede yer alıyorsa, kural olarak şirketi ve pay sahiplerini bağlayacak biçimde değerlendirilir. Buna karşılık yalnızca pay sahipleri arasında imzalanan ayrı bir sözleşmede yer alıyorsa, bu şart imzacı taraflar arasında hüküm doğurur; şirketin taraf olduğu bir uyuşmazlığa doğrudan uygulanması tartışmalıdır. Bu ayrım, uyuşmazlık çıktıktan sonra değil, sözleşme kurulurken çözülmelidir.
Her uyuşmazlık tahkime elverişli değildir
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konular tahkime elverişli kabul edilir. Ortaklar arasındaki pay devri, rekabet yasağı, kâr payı ve sözleşmesel taahhütlere ilişkin çekişmeler bu kapsamda değerlendirilir. Buna karşılık genel kurul kararlarının iptali gibi kararın üçüncü kişilere de etki ettiği ve sicile yansıdığı hâllerde tahkim elverişliliği öğretide ve uygulamada tartışmalıdır. Şirketin feshi ve haklı sebeple çıkma-çıkarma taleplerinde de aynı tartışma sürer. Bu nedenle tahkim yoluna gitmeden önce talebin niteliği dikkatle belirlenmelidir.
Tahkimde delil düzeni farklıdır
- Yazılı delile ağırlık verilir; belge sunumu için kesin takvim belirlenir.
- Belge sunum aşaması kaçırıldığında sonradan telafi imkânı dar olur.
- Tanık beyanı çoğunlukla yazılı ifade biçiminde alınır ve çapraz sorguya konu olur.
- Bilirkişi yerine taraf uzman görüşleri belirleyici hâle gelebilir.
- Gizlilik nedeniyle, dış kaynaklardan belge temini sınırlıdır; şirket kayıtlarına erişim baştan planlanmalıdır.
Şirket kayıtlarına erişimi baştan güvenceye almak
Azlık konumundaki ortağın en büyük dezavantajı, delilin karşı tarafın elinde bulunmasıdır. Bu nedenle uyuşmazlık olgunlaşmadan önce bilgi alma ve inceleme haklarının kullanılması, yönetim kuruluna yazılı soru yöneltilmesi ve genel kurulda tutanağa geçirilecek taleplerin dile getirilmesi gerekir. Tutanağa geçmemiş bir talep, sonradan var olduğunu ispat edilemez. Özel denetçi atanması yolunun değerlendirilmesi de bu aşamada gündeme gelir.
Hakem kararı sonrası aşama
Hakem kararına karşı başvurulabilecek yol sınırlıdır ve esasa ilişkin yeniden inceleme yapılmaz; iptal sebepleri kanunda sayılmıştır. Bu nedenle tahkim yargılamasında yapılan usul hataları sonradan düzeltilemez. Hakem seçimi, uygulanacak usul kuralları ve tahkim yerinin belirlenmesi, sözleşme aşamasında verilmesi gereken kararlardır.
Maliyet ve süre dengesi
Tahkimin peşin maliyeti genellikle daha yüksektir; buna karşılık süre öngörülebilirdir ve gizlilik korunur. Ortaklık ilişkisinin devam edeceği hâllerde bu gizlilik, ticari itibarın korunması bakımından belirleyici olabilir. Karar verirken talep edilen tutar, delilin bulunduğu yer ve kararın icra edilebilirliği birlikte değerlendirilmelidir.
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır. Şirket türü, sözleşme metni ve uyuşmazlığın konusu tahkim yolunun kullanılabilirliğini değiştirdiğinden, adım atmadan önce sözleşmelerinizin incelenmesi yerinde olur.