Ticari ilişkilerde haksız rekabet iddiası genellikle bir ayrılığın ardından gelir: ortaklık sona erer, distribütörlük sözleşmesi biter ya da bir ekip topluca ayrılır. Taraflar arasındaki sözleşmede tahkim şartı varsa uyuşmazlık devlet mahkemesi yerine hakem önünde çözülür. 6102 sayılı TTK'nın haksız rekabete ilişkin hükümleri bu ortamda da uygulanır; ancak usul takvimi çok daha katıdır ve gecikmiş delil kabul edilmeyebilir.
Önce Sorulacak Soru: Tahkim Şartı Bu Uyuşmazlığı Kapsıyor mu
Tahkim şartının kapsamı sözleşmenin lafzıyla belirlenir. Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar için öngörülmüş bir şartın, sözleşme dışı davranışlara dayanan haksız rekabet iddiasını da kapsayıp kapsamadığı ilk tartışma başlığıdır. Bu değerlendirme yapılmadan başlatılan süreç, aylar sonra yetki itirazıyla sonuçlanabilir. Sözleşmenin rekabet yasağı, gizlilik ve cezai şart maddeleri de aynı anda okunmalıdır.
Piyasa Davranışının Belgelenmesi
Haksız rekabet, çoğu zaman tek bir eylemden değil bir davranış bütününden doğar. Bu bütünü göstermek için toplanacak malzeme genellikle şunlardır: müşterilere gönderilen tanıtım mesajları, karşılaştırmalı reklam metinleri, alan adı ve marka kullanımına ilişkin kayıtlar, eski çalışanların yeni yapıdaki konumunu gösteren belgeler, müşteri listesi ve fiyat bilgisinin dışarı çıktığını düşündüren yazışmalar. Bu belgelerin elde ediliş biçimi de ayrıca değerlendirilir; hukuka aykırı yolla elde edilmiş bir kayıt, iddiayı desteklemek yerine tarafı zor durumda bırakabilir.
Zarar ve Nedensellik
Davranışın kınanabilir olması tek başına yeterli değildir; bu davranışla ciro veya müşteri kaybı arasındaki bağın kurulması gerekir. Bunun için:
- İhlal öncesi ve sonrası dönem satış verileri karşılaştırılır
- Kaybedilen müşteriler tek tek listelenir ve geçiş tarihleri belirlenir
- Sektörel dalgalanmanın etkisi ayrıştırılır
- TBK'nın tazminata ilişkin genel esasları çerçevesinde talep kalemleri ayrı ayrı hesaplanır
Delil Sunum Takvimini Kaçırmamak
Tahkimde usul takvimi baştan belirlenir ve taraflardan belgelerini o takvim içinde sunmaları beklenir. Sonradan ortaya çıkan belgeler için gerekçe göstermek gerekir; gerekçesiz gecikme, delilin hiç değerlendirilmemesine yol açabilir. Bu yüzden dosya hazırlığında en riskli aşama, karşı tarafın cevabını görmeden delil sunmanın gerekmesidir. Elde tutulan belgelerin sonraya saklanması, mahkeme usulüne göre alışkanlık hâline gelmiş bir taktik olsa da tahkimde ters tepebilir.
Kararın Uygulanması Aşaması
Hakem kararının sonuç doğurabilmesi için icra edilebilirliğinin sağlanması gerekir. Bu nedenle talep kalemleri en baştan uygulanabilir biçimde yazılmalı; ölçülemeyen, sınırı belirsiz yasak talepleri yerine somut ve denetlenebilir talepler tercih edilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Sözleşmenizdeki tahkim şartının içeriği ve uyuşmazlığın yapısı stratejiyi değiştireceğinden, süreci başlatmadan önce hukuki değerlendirme almanız önerilir.