Kambiyo senedine dayalı takipte borçlunun itirazı, alacaklıyı bir anda iki farklı mahkeme ve iki farklı usul arasında seçim yapmak zorunda bırakır. Yanlış seçim yalnızca zaman değil, arabuluculuk dava şartı nedeniyle davanın usulden reddi riskini de beraberinde getirir. Bu rehber, TTK ve TBK ekseninde itiraz sonrası yol ayrımını ele alır.
İtirazdan Sonra Önünüzdeki İki Kapı
Takibe itiraz edildiğinde alacaklının klasik iki seçeneği vardır: icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını istemek veya genel mahkemede itirazın iptali davası açmak. Bu ikisi arasındaki fark yalnızca mercide değildir. İtirazın kaldırılması, İİK'da sayılan belgelerle sınırlı ve dar bir incelemeye dayanır; tanık dinlenmez. İtirazın iptali ise tam bir yargılamadır ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari uyuşmazlıklarda arabulucuya başvuru dava şartı olarak karşınıza çıkar. Takip hukukuna özgü istemler ile genel mahkemede görülecek eda davası bu yönden ayrı değerlendirilir.
Senedin Kendisinden Doğan Kontroller
- Senette kanunun aradığı zorunlu unsurların tam olup olmadığı; eksiklik senedin kambiyo vasfını düşürebilir.
- Ciro zincirinin kesintisiz olup olmadığı ve son hamilin yetkili hamil sayılıp sayılmadığı.
- Çekte ibraz sürelerine uyulup uyulmadığı ve karşılıksızdır kaydının usulüne uygun düşülüp düşülmediği.
- Bedelsizlik, teminat senedi veya beyaza imza iddialarının hangi tarafça ispatlanacağı.
- Senet aslının dosyada bulunup bulunmadığı; fotokopi üzerinden yürütülen takipler baştan sakat kalır.
Delil Eksikliğinin Şirket Dosyalarındaki Tipik Görünümü
Ticari ilişkilerde senet çoğu zaman bir mal veya hizmet ilişkisinin teminatıdır. Borçlu teminat senedi savunması yaptığında, alacaklının elinde yalnızca senet kalıyorsa dosya zayıflar. Bu nedenle sipariş formu, irsaliye, fatura, cari hesap ekstresi ve teslim kayıtları senetle birlikte saklanmalıdır. Cari hesap mutabakatı ve TTK kapsamındaki defter kayıtları, alacağın gerçekliğini gösteren en kuvvetli yazılı kaynaklar arasındadır.
Karşılıksız Çekte Ayrı Bir Usul İşler
Karşılıksız çeke bağlanan yaptırıma ilişkin başvuru, alacağın tahsili için yürütülen icra takibinden bağımsız ve ayrı sürelere tabi bir yoldur; icra ceza mahkemesinde görülür. Alacaklı bu yolu kullanırken tahsil takibini ihmal ettiğinde, borçlunun mal kaçırma ihtimaline karşı ihtiyati haciz gibi koruyucu tedbirler gecikebilir.
Sıralamayı Yazılı Hale Getirin
- Senedin unsurları ve ciro zinciri kontrol edilir.
- İtirazın türü ve süresi belirlenir; imzaya itiraz ayrıca değerlendirilir.
- Elde belge yeterliyse itirazın kaldırılması, tanık ve geniş inceleme gerekiyorsa itirazın iptali tercih edilir.
- İtirazın iptali yolunda arabuluculuk şartı önceden yerine getirilir.
- Mal kaçırma riski varsa ihtiyati haciz talebi eş zamanlı planlanır.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir. Senedin türü, itirazın kapsamı ve tarafların tacir sıfatı sonucu değiştirdiğinden, yol seçiminden önce dosyanın ayrıntılı incelenmesi yerinde olur.