Ticari uyuşmazlıklarda tahkim, doğru kurulduğunda hızlı; yanlış yönetildiğinde ise hem esas hem usul bakımından telafisi zor bir yol olabilir. TTK ve 6102 sayılı düzenleme ile TBK hükümlerinin birlikte uygulandığı sözleşmelerde, tahkim iradesinin varlığı ve kapsamı çoğu zaman ilk tartışma konusudur. Bu rehber, tahkim şartını ve esasa ilişkin iddiaları hangi belgelerle destekleyeceğinize odaklanır.
Tahkim İradesi Yeterince Açık mı
Tahkim şartının geçerliliği için tarafların uyuşmazlığı hakeme götürme iradesinin tereddütsüz anlaşılması gerekir. Hem mahkemeye hem hakeme gitme imkânı tanıyan muğlak ifadeler, sonradan yetki tartışması doğurur. Şartın hangi sözleşme ilişkisini kapsadığı, çerçeve sözleşme ile sonraki sipariş formları arasındaki bağın nasıl kurulduğu da ayrıca gösterilmelidir. Karşı taraf mahkemede dava açtıysa, tahkim itirazının ilk itiraz olarak ve süresinde ileri sürülmesi zorunludur; bu fırsat kaçırıldığında tahkim şartından yararlanma imkânı kaybedilebilir.
Ticari İlişkide Delilin Kaynakları
- Çerçeve sözleşme, ekler ve tadil protokolleri ile imza sirküleri
- Sipariş, teyit ve teslim belgeleri; taşıma ve gümrük kayıtları
- Ticari defterler ve cari hesap ekstreleri
- Faturaya süresinde itiraz edilip edilmediğini gösteren yazışmalar
- Yetkili kişiler arasındaki e-posta trafiğinin kesintisiz dökümü
Ticari Defterlerin İki Yönlü Etkisi
Usul hukukumuzda ticari defterler, usulüne uygun tutulmuşsa sahibi lehine de delil oluşturabilir; ancak bu güç, defterlerin birbirini doğrulaması ve açılış kapanış onaylarının tam olması şartına bağlıdır. Eksik onaylı defter, çoğu zaman yalnızca sahibi aleyhine kullanılabilir hâle gelir. Bu nedenle uyuşmazlık öncesinde defter düzeninin gözden geçirilmesi, sonradan telafi edilemeyecek bir avantaj sağlar.
Tahkimde Takvim Disiplini
Tahkim yargılamasının en belirgin farkı, delil sunumunun katı bir takvime bağlanmasıdır. Belirlenen aşamadan sonra sunulan belge çoğu kez dikkate alınmaz; devlet yargısındaki esnekliğe alışmış taraflar burada ciddi kayıp yaşar. Bilirkişi veya uzman görüşü alınacaksa, ilgili raporun hangi aşamada dosyaya gireceği ilk usul toplantısında netleştirilmelidir.
Uygulama Sırası
- Sözleşme setini tek dosyada birleştirip tahkim şartının kapsamını yazıyla tespit edin.
- Uyuşmazlık konusu her kalemi, onu doğrulayan belgeyle eşleştirin.
- Defter ve kayıt düzenini uyuşmazlık büyümeden kontrol ettirin.
- Usul takvimini takip listesine alın ve her aşama için hazırlık tarihini geriye doğru planlayın.
- Kararın icrası ve iptali ihtimallerini baştan değerlendirip strateji kurun.
Sözleşme metinleri birbirinden çok farklı kurgulanabildiğinden, buradaki genel çerçeveyi kendi metninizle karşılaştırmak gerekir. Tahkim şartı içeren bir uyuşmazlıkla karşılaştığınızda, ilk cevap dilekçesinden önce hukuki değerlendirme almanız önemlidir.